Ինչպես հայտնի է՝ ԿԳՄՍ պաշտոնական կայքում արդեն ներկայացված են ՛՛Հայոց պատմություն՛՛ առարկայի ուսումնառության նոր հայեցակարգը և չափորոշիչները՝ հանրակրթական դպրոցում:
Նոր հայեցակարգը բուռն քննարկումների առարկա է դարձել բազմաթիվ մասնագետների (և ոչ միայն) շրջանում, և դրա համար նրանք ունեն մտահոգության հազարավոր պատճառներ, որոնց էլ այսօր ՛՛Տեսակետ՛՛ ակումբում կայացած ասուլիսի ժամանակ անդրադարձան ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի տնօրեն, ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնյանը և ԵՊՀ Հայոց պատմության ամբիոնի վարիչ, պատմ. գիտ. դոկտոր, պրոֆ. Արտակ Մովսիսյանը:
Ի դեպ՝ նրանք նշեցին, որ մեծ աղմուկ է բարձրացել ոչ միայն ՛՛Հայոց պատմություն՛՛ առարկայի նոր հայեցակարգի շուրջ, այլև ՛՛Հայոց լեզու՛՛ և ՛՛Հայ գրականություն՛՛:
՛՛Հայոց պատմություն՛՛ առարկայի պարագայում էլ վիճակը մխիթարական չէ: Մենք հուլիսի 22-ին ամբիոնի 22 անդամներով օնլայն քննարկում կազմակերպեցինք, որտեղ առանց չափազանցության 100 տոկոս դժգոհությամբ նույն կարծիքն արտահայտվեց: Որոշեցինք փաստաթուղթ կազմել, որտեղ ամենակոնցեպտուալ խնդիրներն են, մենք չենք անդրադարձել տերմինների սխալ օգտագործմանը, ուղղագրության խայտառակ վիճակին, կոնցեպտուալ մոտեցումն է կարևոր՛՛,-ասաց Մովսիսյանը:
Նրա խոսքով՝ նոր դասագրքերի համար սինգապուրյան և ամերիկյան դպրոցների մոդելն է վերցվել, ինչն արտառոց ու անընդունելի մոտեցում է: Ըստ նրա՝ եթե ՏՏ ոլորտում կարելի է նման բան անել, ապա հումանիտար առարկաների դեպքում դա անթույլատրելի է:
ԵՊՀ Հայոց պատմության ամբիոնի վարիչն ասաց, որ ԿԳՄՍ նախարարությունը պարզապես վերցրել ու մի կողմ է դրել արդեն իսկ եղած դասագրքերը. ՛՛Կրթությունն այն ոլորտը չէ, որ ո՛ր իշխանությունը գա, իր նախընտրած մոդելը վերցնի: Չի կարելի, կրթությունը որբի գլուխ չէ, որ եկող-գնացողը վարսավիրություն սովորի դրա վրա՛՛:
Նա նշեց, որ 2009-ին, երբ նոր դասագրքեր էին ստեղծվում, իրենք ևս եղել են կազմողների շրջանում և հաշվի են առել նախորդ դասագրքերի փորձը, իսկ այս դեպքում այդպես չէ: Մովսիսյանն ասաց, որ բնավ չի պնդում, թե 2009-ին ստեղծված դասագրքերն անթերի են, դրանք 2014-ին խմբագրվել և բարեփոխվել են: ՛՛Դրանցով 2016-ի ապրիլյան հերոսական սերունդն է կրթություն ստացել, այդ հայրենասիրական ոգին նաև դրա շնորհիվ է, անշուշտ, անթերի չեն այդ դասագրքերը, բայց այնպես չէ, որ դուրս շպրտվեն՛՛,-նշեց Արտակ Մովսիսյանը:
Ի դեպ՝ առաջարկվող ծրագրով յոթերորդ դասարանի դասագրքում ներածությունից անմիջապես հետո միանգամից գալիս է 9-րդ դար՝ Քրիստոսից առաջ, Ուրարտու: ՛՛Ներածության մեջ պատմաաշխարհագրական մի թեթև բան կա, բայց միանգամից Ուրարտուի՞ց սկսել՛՛,-տարակուսեց մասնագետը՝ հավելելով, որ վաղնջական Հայաստանը բաց է թողնված, իսկ դրան ոչ մի արդարացում չկա. ՛՛Հայոց պատմության մեջ հսկայական դարաշրջանների պատմությունը բաց թողնելը արդարացված չէ, միայն գրավոր ավանդված 5000 տարվա պատմություն ունենք, որից 2000 տարին դնել մի կողմ՝ տրամաբանական չէ՛՛:
Անդրադառնալով այլ թերությունների՝ նա նշեց, որ Բագրատունյաց դարաշրջանում խոսվում է միայն Բագրատունյաց Անիի թագավորության մասին, իսկ, օրինակ, Վասպուրականի, Տաշիր-Ձորագետի, Սյունքի մասին ասված չէ:
Ինչ վերաբերում է Հայոց ցեղասպանության մասին թեմային, ապա այնտեղ Առաջին աշխարհամարտի Կովկասյան ճակատի, հայ կամավորական շարժման մասին չկա:
Մովսիսյանի խոսքով՝ ավագ դպրոցում ավելի խայտառակ վիճակ է. ՛՛Վանի Արարատյան թագավորություն, համահայկական թագավորություններ, մինչև Կիլիկիա՝ 14-րդ դար, տրամաբանորեն՝ 11-րդ դասարանը 15-րդ դարից պիտի սկսվի, չէ՞, բայց սկսվում է 5-6-րդ դարերից, պայքար ինքնության համար, Վարդանանց պատերազմ, արաբական արշավանքներ՝ 7-9-րդ դարեր՛՛: Ընդ որում, ըստ նրա, ազատագրական պատերազմներն անհարկի փոխարինվում են ինքնության պայքարով, այսինքն՝ ներկայացվում են որպես ինքնության պայքար, ու այսպես թեման հասնում է մինչև Երրորդ Հանրապետության ստեղծում, իսկ
12-րդ դասարանի դասագիրքը սկսվում է խորհրդահայ հասարակությունից՝ 1960 թթ, այլախոհական շարժում. ՛՛Հիմա պատկերացրեք աշակերտի մտածողությունը՝ 10-րդ դասարանը վերջացնում է 14-րդ դարով, 11-րդ դասարանը հինգերորդ դարից է սկսվում, վերջանում է մերօրյա հանրապետությունով, հետ գալիս խորհրդային ժամանակներ՛՛,-բացատրեց նա:
Խոսելով հայ ազգի ծագումնաբանությանը վերաբերող թեմայի մասին՝ Մովսիսյանը նկատեց, որ 5-րդ դասարանում կա ՛՛Իմ ծագումնաբանությունը՛՛ ՛՛Ես, Հայաստանը և աշխարհը՛՛ առարկայում, որտեղ կա ամեն ինչ՝ տարազից մինչև խոհանոց, անգամ ազգային փոքրամասնությունների մասին է խոսվում, սակայն բուն թեման՝ ծագումնաբանությունը, չկա, այլ միայն վերնագրում է:
Բանախոսն անդրադարձավ նաև Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկային՝ նշելով. ՛՛Նախարարության այն պնդումը, որ ՛՛Հայ եկեղեցու պատմությունը՛՛ միացվում է ՛՛Հայոց պատմությանը՛՛, ճիշտ չէ, այսօրվա մեր հիմնական դպրոցում ՛՛Հայոց պատմության՛՛ համար ունենք երկու հարյուր չորս ժամ, ՛՛Հայ եկեղեցու պատմության՛՛ համար՝ 132 ժամ: Գումարն եմ ասում, այսինքն՝ պիտի 336 ստացվեր, բայց փոխարենը 255 ժամ է իրականում, իսկ ավագ դպրոցում անհետանում են ՛՛Հայ եկեղեցու պատմության՛՛ ժամերը: Ներկայում 170 ժամ է, առաջարվում է 172, մինչդեռ այսօր ՛՛Հայ եկեղեցու պատմություն՛՛ առարկան 68 ժամով են անցնում՛՛,-ընդգծեց Մովսիսյանը:
Նա կարևորեց նաև դասագրքի միջոցով երեխաներին հայրենասիրության սերմանումը. ՛՛Մեզ համար շատ կարևոր է նպատակադրումը, եթե հայ երեխայի մեջ հայրենասիրություն չի զարգացնելու, ի՞նչ է զարգացնելու՛՛:
Աշոտ Մելքոնյանն էլ համեմատություն անցկացրեց մեր և վրացական դասագրքերի մկիջև՝ նշելով, որ Վրաստանում նույնպես Արևմուտքի մոդելներից մեկն է վերցված: Մեր տարբերակում, ըստ նրա, նույնպես այդպես է՝ ՛՛արևմտյան մոդելներից մեկը բերել-տեղադրել են ՛՛Հայոց պատմության՛՛ վրա՛՛:
՛՛Երբ նյութին ծանոթանում ես, ազգային ինքնություն, Հայ Առաքելական եկեղեցի բառերը կան, բայց տարօրինակն ինչ է՝ մի բան են այդ տերմինները, մի բան՝ ենթատեքստը, այն, ինչ գրված է այդ բառերի տակ, ուղիղ հակառակը պետք է հասկանալ: Խոսվում է, որ պետք է ձևավորվի պատմական մտածողություն, ժամանակագրության հիման վրա պիտի արվի, բայց ժամանակագրություն չկա, խախտված է, մինչդեռ ասվում է, որ ժամանակագրական շարադրանքը պարտադիր է՛՛-ասաց նա:
Մելքոնյանն անդրադարձավ նաև հայեցակարգի ու չափորոշիչների մշակման ձևերին. ՛՛Ինչու՞ են գաղտնի ստեղծվում, չեն քննարկվում, ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ չեն ուղարկվում, ԵՊՀ, ՀՊՄՀ չեն ուղարկվում հայեցակարգն ու չափորոշիչները՝ քննարկման համար. մենք հո մեր ժողովրդի թշնամի՞ն չենք…՛՛: Նրա խոսքով՝ կտրուկ քայլ են անում, հասարակությանը կանգնեցնում փաստի առաջ, շրջանցում մասնագետներին, հետո մեղավորներ փնտրում:
Բանախոսը նշեց նաև, որ 2000-ականների դասագրքերը քաղաքացիական նկարագիր ձևավորելու հարցում կարևոր դեր են ունեցել, իսկ հիմա այդ ամբողջը պետք է լցվի ջուրը: Մելքոնյանը վստահեցրեց, որ իրենք չեն հավակնում նոր դասագրքերի ստեղծմանը, և հանկարծ ոչ ոք թող չմտածի, թե անձնական շահ են հետապնդում, սակայն, ըստ ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի տնօրենի, ազգային նկարագիր ձևավորելու առումով այս դասագրքերը ոչինչ են:
Մանրամասները՝ տեսանյութում.