Գյումրիում հեղեղներ միշտ լինելու են.հայրաքաղաքի ջրահեռացման համակարգը վիճակը վատ է

Երկրաշարժի հետևանքով Գյումրու Ավտոկայան թաղամասի տնակային ավանում բնակություն հաստատած քաղաքացիներն այս տարի էլ ջրհեղեղից տուժեցին, սակայն նոր ջրհեղեղներից էլ ապահովագրվելու հույս չկա, քանի որ ինչպես թաղամասում, այնպես էլ քաղաքի մեծ մասում ջրահեռացման համակարգը մեղմ ասած անհուսալի վիճակոմ է:

Պարզվում է՝ այս թաղամասն անգամ բնակության համար նախատեսված չէ:

Գյումրի համայնքի գլխավոր հատակագծով այն համարվում է կանաչ գոտի, ջրահեռացման համակարգ առկա չէ և տեղադիրքով հարակից թաղամասերի համեմատ գտնվում է ցածրադիր գոտում, ինչը և նպաստում է շրջակա թաղամասերից անձրևաջրերի կուտակմանը:

Ըստ Գյումրու քաղաքապետարանի, Ավտոկայան թաղամասը, որը համարվում է նաև Գյումրու թիվ 104 տնակային ավան, բնակեցվել է հետերկրաշարժյան ժամանակահատվածում՝ բնակարան կորցրած բնակիչների կողմից ժամանակավոր կացարաններով։

30 տարուց ավել Գյումրու Ավտոկայան թաղամասի թիվ 104/361 տնակում բնակվող Նունե Իպրաջյանի խոսքով, Գյումրու Ավտոկայան թաղամասը հեղեղների պատճառով մշտապես տուժել է.

«Վերջին հեղեղումների պատճառով լինոլիումն էր պոկվել, պոլը թեքվել, էրեխեքին կսենք միք թռվռա, հանկարծ պոլը չիջնի: Հատակը փլվավ, նորից փոխել ենք, չհաշված սաղ տան խոնավությունը: Մսի մեքենան եմ թափել, շուռ տվեցինք միջից 2 լիտր ջուր թափավ, անձրևի պատճառով առաստաղից ջուր կչռար, սառնարանը բացեցինք, միջից ջուրը թափավ, խոնավությունից լվացքի մեքենան էլ է փչանում»:

Ավտոկայան թաղամասի մեկ այլ՝ թիվ 104/424 տնակում նույնպես խոնավությունն անպակաս է հեղեղների պատճառով.

«Հարս, տղա, թոռնիկ, ամուսին, 6 անձով ստեղ կմնանք, 31 տարի ստեղ կապրեինք, սպես բան չէր եղել: Էս իմ  հավնոցն է, հավնոցի հետևից չայը կերտա, ջուրը լցվավ, գնաց, ահավոր վիճակ է, էրեխիս 75.000 դրամանոց սվառկի ապառատը մնաց ջրի մեջ, 20.000 դրամ էլ տվեց, որ սարքե, բերե, աշխատցնե: Բաղնիքն ահավոր վիճակում էր, տռապից ջուրը դուրս գուկար,  կլադովկի մեջ ջուր էր լցվել, առաստաղն անձրևներից պաշտպանելու համար ենք ամրացրել»,-պատմում է տնակի բնակչուհին:

Վերը նշված երկու ընտանիքներին Գյումրու քաղաքապետարանը 50.000-ական դրամ գումար է տրամադրել ջրհեղեղի հետևանքների վերացման համար:

Ըստ Գյումրու քաղաքապետարանի տրամադրած ցուցակների, հուլիսի 13-ին տեղացած հորդառատ անձրևի և կարկուտի պատճառով Գյումրու Ավտոկայան թաղամասի թիվ 104 տնակային ավանին հատկացված աջակցության ընդհանուր գումարը կազմել է 4.750.000 դրամ, այլ տնակային ավաններին հատկացված ընդհանուր գումարը կազմել է 1.400.000 դրամ, առանձնատներին՝ 3.175.000 դրամ, այլ կառույցներին՝ 450.000 դրամ, ավտոմեքենաների աջակցության ընդհանուր գումարի չափը՝ 275.000 դրամ, ցանքատարածություններին աջակցության գումարի չափը՝ 10.400.000 դրամ:

Գյումրիում կարկտահարության, ջրհեղեղի հետևանքով տուժած բնակչությանն աջակցել է նաև Եվրամիությունը՝ տրամադրելով  80.000 եվրո գումար:

Որտեղ է թաղված շան գլուխը

Սակայն ոլորտի մասնագետները ցավով արձագանքում են, որ սա Գյումրիում ոչ առաջին, ոչ էլ վերջին հեղեղն է լինելու, քանի որ քաղաքի ջրահեռացման ոլորտում բազմաթիվ խնդիրներ կան, որոնք էլ հեղեղների հիմնական պատճառն են դառնում։

Գյումրիում անզեն աչքով էլ երևում է, որ ստորգետնյա հեղեղատարները չեն մաքրվում։ Հեղեղատարը ստորգետնյա խողովակաշար է, որը տարբեր հատվածներում մուտքեր ունի, սովորաբար մայթերի կողքերին, օրինակ Երևանյան խճուղում, դրանք ունեն ճաղավանդակներ, որտեղից ապահովվում է ջրի մուտքը դեպի հեղեղատար:

Հաղթանակի զբոսայգում գտնվող հեղեղատարների կողքով անցնելիս աննկատ չի մնում անտանելի գարշահոտությունը, որը տարածվում է ամենուր, մինչդեռ տուրիզմի զարգացմանը ձգտող Գյումրիում չպետք է լինեն չմաքրված, նեխված աղբով հագեցած հեղեղատարներ: Զզբոսայգուն մոտ գտնվող տարածքում արված լուսանկարներից երևում է, որ ջրատարներում առկա է կուտակված աղբ, ճաղավանդակների որոշ հատվածներ խցանված են:

Ջրահեռացման ոլորտի մասնագետ Սերգո Սիմոնյանն ասում է, որ ջրատարները որոշ տեղերում պետք է փակ լինեն, որպեսզի բնակիչները չկարողանան աղբ լցնել այնտեղ։

«Պետք է բաց՝ ցանցապատ լինի միայն այն հատվածը, որտեղից անձրևաջրերը լցվում են, իսկ ջրատարի այն մասերում, որտեղ դրանք բաց են, ճաղավանդակն էլ բացակայում է: Բացի դրանից, ստորգետնյա ջրատարը պետք է ունենա համապատասխան թողունակություն, որպեսզի ջրերը փողոցում չկուտակվեն»,-ասում է Սիմոնյանը՝ հավելելով, որ անհրաժեշտ է մետաղական ցանց տեղադրել այն տեղերում, որտեղ Գյումրու ամենամեծ հեղեղատարը՝ Գյումրի գետակը մտնում է գետնուղի՝ արգելք հանդիսանալով հոսող ջրի մեջ եղած աղբի կուտակմանը գետնուղիներում, հակառակ դեպքում աղբը կարող է կուտակվել գետնուղիներում՝ առաջացնելով մեծ խցանումներ, իսկ գետնուղիներից աղբի հեռացումը բավական բարդ է, քան գետակի միջից, իսկ որոշ դեպքերում՝ անհնարին:

«Բիոսոֆիա» առողջապահության, բնապահպանության և գյուղատնտեսության զարգացման կենտրոն ՀԿ ղեկավար Գևորգ Պետրոսյանն ասում է, որ Հայաստանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքի ջրահեռացման խնդիրների հիմնական պատճառն այն է, որ այդ համակարգը կառուցվել է դեռևս խորհրդային տարիներին ու հեղեղատարների  թողունակությունը հաշվարկված էր այն ժամանակվա կլիմայական պայմաններին համապատասխան: 

Բնապահպանի պնդմամբ, եթե հաշվի առնենք նաև  այն հանգամանքը, որ տարիներ շարունակ դրանք չեն մաքրվել՝ լցվելով ավազով, տարբեր տեսակի աղբով, ապա դրանց թողունակությունն էականորեն պակասել է:

«Դրանց մաքրման աշխատանքները պատշաճ չեն իրականացվում, կլիմայի փոփոխության պայմաններում հնարավոր է կլիմայական ծայրահեղ դրսևորումները շատանան, ուստի, բնական է, որ հերթական անգամ մենք կունենանք աղետալի վիճակներ քաղաքի տարբեր հատվածներում»,-կարծում է Պետրոսյանը:

Գյումրու ամենամեծ հեղեղատարը Գյումրի գետակն է իր գետնուղով, որը փակվում է «Սուրբ Նշան» եկեղեցու մոտ, Ավտոկայան թաղամասի տարածքով անցնելուց հետո միայն բացվում է:

Իսկ Գյումրու գետակի գետնուղում նաև տրակտոր կարող է աշխատել, մինչդեռ այն վաղուց չի մաքրվել: Հեղեղատարների որոշ մասը նաև քարիզների տեսքով, գնում, միանում են վերը նշված գետնուղուն, որպեսզի հեռանան քաղաքի տարածքից:

Օրինակ՝ Գյումրու Մուսայելյան փողոցի հեղեղատարի դեպքում թեթև անձրևի առկայությամբ, հեղեղատարի փոքր թողունակությամբ պայմանավորված, մաքրման աշխատանքներ չկատարելու պատճառով, դրա վերջին հատվածն անանցանելի է դառնում, առաջանում են ջրի կուտակումներ:

Հաղթանակի պողոտայում հեղեղատար կա, որի որոշ հատվածներ փլված են, մեջը քարեր, տիղմ կա, ուժեղ հեղեղների ժամանակ դրա պատերն են քայքայվում, լցվում մեջը:

Գյումրիում գործող անձրևաջրատար կոյուղացանցի ընդհանուր երկարությունը կազմում է մոտ 38 կմ:

Գյումրու քաղաքապետարանի տրամադրած տեղեկատվության համաձայն, Գյումրիում անձրևաջրատար կոյուղացանց առկա է Երևանյան խճուղիում, Մուսայելյան փողոցում, Տիգրան Մեծ պողոտայում, Գորկի փողոցի կեսում, Սայաթ-Նովա, Գարեգին Նժդեհ, Ա.Մանուկյան փողոցներում, Վազգեն Սարգսյան, Ղանդիլյան, Ռեպինի փողոցներում, Խանջյան, Գերցենի փողոցներում, Շառլ Ազնավուրի, Հայուհու հրապարակներում, Անի թաղամասի մի շարք փողոցներում, Ռուսթավելի, Շիրազի, Գայի և այլ փողոցներում:

Անձրևաջրատար կոյուղացանց առկա չէ Խորենացի, Շիրակացի, Օզանյան, Մանուշյան, Կոշտոյան, Թետչերի, Իսահակյան, Թամանյան, Աբովյան, Տիմիրյազևի, Բորյան, Շինարարների և այլ փողոցներում:

Գյումրու շուրջ 35 փողոցի վրա կան գործող անձրևաջրատար համակարգեր, Գյումրի և Ղորղոբա գետակները ծառայում են որպես սելավատարներ, ջրատարերի և հեղեղատարների մաքրման համար համայնքի բյուջեից հատուկ ֆինանսական միջոցներ չեն նախատեսվել, դրանք ընթացիկ աշխատանքներ են, որոնցով զբաղվում են «Գյումրու կոմունալ ծառայություն» ՀԲՀ-ի բարեկարգման ոլորտի աշխատողները։ Ի պատասխան Գյումրի համայնքի ղեկավարին հասցեագրված № 12797 հարցման՝ համայնքապետարանից հայտնել են, որ հաշվի առնելով Գյումրի համայնքում ընթացող լայնածավալ փողոցաշինական աշխատանքները՝ հեղեղատարների թիվը այս պահին չեն կարող ստույգ ներկայացնել: Գոյություն ունեցող հեղեղատարների, ինչպես նաև Գյումրի գետակի մաքրման աշխատանքները «Գյումրու կոմունալ ծառայության» համայնքային բյուջետային հիմնարկի կողմից իրականացվում են սահմանված գրաֆիկով:

Թեև Գյումրիում շուրջ 120 փողոցում ջրատար համակարգ կառուցելու անհրաժեշտություն կա (ջրատարների կառուցումն իրականացվում է փողոցների հիմնանորոգման ծրագրերով), Գյումրիում վերջին 8 տարվա ընթացքում վերգետնյա ջրատար չի կառուցվել, մինչդեռ վերգետնյա ջրատարերի առկայությունը պարտադիր է բոլոր փողոցներում, որպեսզի անձրևաջրերը հեռացվեն փողոցից:

Վերգետնյա ջրատարերն անձրևաջրերը մինչև հեղեղատարներ տեղափոխելու միջոց են հանդիսանում: Դրանք մայթի եզրաքարերի մոտ տեղադրվող ջրատարեր են կամ կիսախողովակներ, որոնք տեղադրվում են մայթի եզրաքարերի կողքին, այնպես որ անձրևաջրերը հոսելով փողոցի ասֆալտի վրայից լցվեն դրանց մեջ:

Դեռևս 2019 թվականին Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանն անդրադառնալով վերգետնյա ջրատարների կառուցման խնդրին, ասել էր, որ «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ն Գյումրու որոշ փողոցներում ջրամատակարարման նոր գծերի կառուցման աշխատանքներ է իրականացնելու, որից հետո նոր խնդրին անդրադառնալու են, համայնքապետարանն հարցին համապատասխան ընթացք է տալու:

Ըստ ոլորտի մասնագետի պարզաբանման, որպեսզի անձրևաջրերը հեռացվեն ասֆալտածածկույթից, անհրաժեշտ է փողոցի համապատասխան թեքություն, ասֆալտածածկույթի աննկատ կորություն, որը հնարավորություն կտա անձրևաջրերին լցվել վերգետնյա ջրատարերի մեջ: Վերգետնյա ջրատարերը պետք է լինեն փողոցի և´ աջ և´ ձախ կողմերում:

Վերգետնյա և ստորգետնյա ջրատարերի խցանումից խուսափելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի երկրորդական փողոցներից կուտակվող ցեխը չլցվի հիմնական՝ կենտրոնական փողոցները: Այստեղ արդեն կարևորվում է  երկրորդական փողոցների հիմնանորոգման հարցը:

Նշենք, որ ձմռանը Գյումրու քաղաքապետարանը քաղաքի գլխավոր, սառցակալած փողոցներում աղի փոխարեն ավազ է օգտագործում: Հասկանալի է, որ աղն ի տարբերություն ավազի, ավելի թանկ արժե, սակայն իր հերթին ավազն էլ նպաստում է ջրատարերի խցանումներին:

Գյումրիում ձյան հալվելու հետևանքով հաճախ փողոցներում ջրերի, իսկ գարնանն անձրևաջրերի կուտակումներ են նկատվում: Քաղաքում առկա ստորգետնյա ջրատարերի քանակը մեծ չէ, որպեսզի հնարավոր լինի խուսափել անձրևաջրերի կուտակումից: Լինում են դեպքեր, երբ հորդառատ անձրևների ժամանակ անգամ փողոցն անցնելու հնարավորություն չի լինում:

Օրինակ՝ Գյումրու Շիրակացի փողոցը, քանի որ թեք է կառուցված, կուտակվող անձրևաջրերը լցվում են Երիտասարդական պալատի մոտ գտնվող ստորգետնյա ջրատարի մեջ, սակայն անձրևները սկսվելուն պես որոշ ժամանակ նկատվում է ջրերի կուտակումներ, ուստի անհրաժեշտ է այս փողոցի սկզբնամասում և վերջնամասում վերգետնյա ջրատարեր կառուցել:

Այս փողոցն ասֆալտապատվել է 2013 թվականին, սակայն նախքան ասֆալտապատվելն այն հաճախակի փոսային նորոգումների էր ենթարկվում, անձրևների գալուն պես այստեղ խայտառակ իրավիճակ էր ստեղծվում, փոսերի մեջ ջրային կուտակումներ էին առաջանում, ինչն էլ անհանգստացնում էր բնակիչներին:

Բացի այդ, ջրերի կուտակումները նպաստում են ասֆալտածածկույթի քայքայմանը: Ու ստացվում է՝ մի կողմից նորոգվում են փողոցները, մյուս կողմից՝ վնասվում։

Ի դեպ՝ «Գյումրի համայնքի զարգացման հնգամյա ծրագրով (2017-2021)»  նախատեսված է բարեկարգել մի շարք փողոցներ, որի համար համայնքային բյուջեից տրամադրվում է 1,267,000 դրամ, սակայն ջրահեռացման համակարգերի կառուցումը կամ բարեկարգումը կրկին մնացել են ստվերում և նշվում է, որ ոլորտային փորձագետների, տնտեսագետների ներգրավմամբ, իրականացնել քաղաքի բոլոր գետակների մաքրման աշխատանքների համար պահանջվող անհրաժեշտ ծախսերի նախահաշիվ և շահագրգիռ կողմերի ներգրավմամբ մշակել «Գյումրու գետակների մաքրման ռազմավարություն» և ծրագիր առաջարկ-պահանջով դիմել ՀՀ կառավարությանը և այլ աղբյուրների։ Նշվում է նաև, թե պլանավորվում է գարնանային հեղեղումների կանխարգելման, հետևանքների նվազեցման և վերահսկման միջոցառումների պլանի կազմում։