Մեկ կաթիլ հաջողված գյուղվարկի պատմություն

Կառավարությունն այս տարի մարտի 26-ին՝ նոր տիպի կորոնավիրուսային համավարակի հետ կապված`«Կորոնավիրուսի տնտեսական հետևանքների չեզոքացման երկրորդ միջոցառման» շրջանակներում, որոշում կայացրեց մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, գյուղվարկերը տրամադրել 0 % տոկոսադրույքով:

Անհատ գյուղատնտեսներին, ֆերմերներին տրամադրվում է 0 % տոկոսադրույքով, մինչև 1 մլն  դրամի չափով, մինչև 2 տարի մարման և մինչև 9 ամիս արտոնյալ ժամկետներով միկրովարկեր։ Նաև 3-5 մլն դրամ, արդեն 5 տարի մարման ժամկետով և մեկ տարի արտոնյալ ժամկետով:

Ծրագիրը ներկայացնելիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նշել է, որ «ես սա համարում եմ պատմական հնարավորություն, որ գյուղատնտեսության ոլորտի որակական փոփոխություն տեղի ունենա՚:

Արարատի մարզի բնակիչ Արմենին վարկ էր անհրաժեշտ ունեցած շուրջ 500 քառ մ ջերմոցի շարունակությունը՝ 450 քառ մ ավարտելու համարը: Նա դիմել էր Արտաշատի ԱԿԲԱ կրեդիտ ագրիկոլ բանկի մասնաճյուղին`զրո տոոկսով վարկի համար: Բանկը 20-օրյա ժամկետում վարկը տրամադրել էր:

«Դիմել էի Արտաշատի ԱԿԲԱ կրեդիտ ագրիկոլ բանկի մասնաճյուղին մայիսի 22-ին. դիմել եմ և ստացել եմ: Հաշվարկներն արեցի և մեկ մլն դրամը բավարար էր, որ ջերմոցի շարունակությունը`մոտ 450 քառ մետր,  ավարտեի: Մինչ այդ ունեի սուբսիդավորված գյուղավարկ, սակայն իմ վարկային պատմություն դրական էր, խախտումներ չունեի»,- ասում է  Արմենը և հավելում, որ կարող էր դիմել 3 մլն դրամ ստանալու համար, սակայն հաշվարկներ է արել և որոշել է տեղավորել մեկ մլն դրամի շրջանակներում`իր կողմից ևս ներդնելով գումարներ:

Նա նաև նշում է, որ մինչև զրո տոկոսով վարկին դիմելն արդեն գնել էր ջերմոցի կառուցման համար անհրաժեշտ կառուցատարրերի մի մասը՝ ցինկե ջրհորդաններ և այլն:

Արմենը պատմում է, որ բանկից եկել և նայել են իր աշխատանքները, անգամ գործող ջերմոցի բերքն են նկարել. Հաշվի են առել, որ մեքենայի համար որքան հարկ ու տուրք է վճարում, որ ծիրանանոց ունի, և իհարկե պատասխանատու վարկառու է:

«Նույն տեղում փոքր վարունգի ջերմոցներ ունեի, արդնե և հին էին, և անհարմար: Եթե հնարավորություն կա զարգացնել և մեծացնել ջերմոցը ինչու չէ: Հիմա շատերն են մեծ, ժամանակակից  ջերմոցներ կառուցում: Այժմ այս վարկի շնորհիվ ես էլ կկառուցեմ նման ջերմոց: Հիմա էկզոտիկ ծաղիկ ունեմ ջերմոցներում`լիզիանտուս, պոմիդոր ունեմ, որ բերքի տակ է: Մտադիր եմ նոր ջերմոցում ծաղիկ աճեցնել, քրիզանթեմի կտրոններն արդեն հողի մեջ են»,- ասաց նա և հավելում, որ շնորհակալ է բանկից վարկ տրամադրելու համար և առանց այդ վարկի դժվար կլիներ ջերմոցը շարունակել:

«Ինձ 9 ամիս արտոնյալ ժամանակ է հասնում, բայց ես այդ ընթացքւոմ մուծումներ կանեմ, որ վարկս չծանրանա»,- ասում է նա:

Արմենը միայն իր պատմությունը չի թելում, նաև պատմում է, որ ընկերներից մեկը 5 մլն դրամի գյուղվարկ է ցանկանում վերցնել, լավ վարկային պատմությունի ունի, նոր տնամերձ է գնել և ցանկանում է ջերմոց կառուցել: Ընկերն անգամ կառուցատարրերի մի մասն է գնել է, սակայն դեռևս վարկ չեն հատկացրել. Ասում են ծանրաբեռնված է համակարգը, գուցե մեկ ամսից:

Ինչ վերաբերում է գյուղվարկ չտրամադրելուն, նա ևս օրինակներից տեղյակ է, ծանոթներից մեկը Երևանից եկել է մարզ և ցանկանում է գյուղբիզնեսով զբաղվել տատիկի հողամասում և վարկ չեն տրամադրել. Անգամ հողամասը ծանոթի անունով չի: Մյուս օրինակը, երբ  7 մլն դրամ վարկ են ցանկանում վերցնել, սակայն որևէ օժանադակ նյութեր չեն գնել, անգամ հայտնի չի ինչպես են ծախսելու այդ գումարը. Դեռևս հողատարածք էլ չունեն:

Նա և դրական, և մերժված վարկային օրիանկներին ծանոթ է և գտնում է, որ նման դեպքերում բանկը գյուղվարկ դժվար տրամադրի, համոզված է, որ պետք է կոնկրետ ծրագիր ունենալ և կոնկրետ աշխատանքներ ցույց տալ և լինել վարկունակ:

«Իմ նախորդ ջերմոցը մեծացնելիս բանվորի գործը ես եմ արել և հարազատներս, որպեսզի կարողանամ վարկի մեջ տեղավորվել: Եթե ամեն ինչի համար վճարես, մեկ փայտ շարժելու համար էլ, ապա որևէ գումար էլ չի բավականացնի»,- ասում է  Արմենը և հավելում, որ եթե ցանկանում ես գյուղոլորտում հաջողության հասնես, նաև քո աշխատանքը պետք է ներդնես, մենակ վարկ վերցնելով չի:

Նա նոր-նոր  գյուղատնետսական բիզնեսով զբաղվողներին խորհուրդ է տալիս ունենալ ծրագիր, իմանալ, թե ինչպես պետք է ծախսվի վարկը, ունենալ նաև մաքուր վարկային պատմություն, ներդնել նաև ջանքեր և հաջողությունը կգա:

Բանկի մոտեցումը

ԱԿԲԱ-կրեդիտ ագրիկոլ բանկը ապրիլի 1-ից մինչև դեկտեմբերի 2-ը զրո տոկոս տոկոսադրույքով գյուղվարկի շրջանակներում վարկ է  տրամադրել շուջ 28.177 շահառուի, ընդհանուր`40, 390,000,000 ՀՀ դրամ: Այս մասին հայտնեց ԱԿԲԱ-կրեդիտ ագրիկոլ բանկի հասարակայնության հետ կապերի ծառայության պատասխանատու Նարեկ Ասատրյանը, հավելելով, որ ստացողների 95 տոկոսը անհատներ են:

Նա նաև նշեց, որ դիմողների քանակը բավականին մեծ է, նաև մերժվածների քանակն է մեծ՝ չհստակեցնելով. «Մերժվածների թիվը մեծ է: Կան մարդիկ, որ երբեք գյուղատնեսությամբ չեն զբաղվել, տնտեսություններ են եղել, որ  մեծ վարկային ծանրաբեռնվածություն են ունեցել, քիչ չեն այն մերժված շահառուներ, որ ընտանիքի անդամներ են եղել. Ընտանիքից մեկին տվել ենք, իսկ մյուսներին, որ նույն տնտեսության մեջ են եղել՝ մերժել ենք»:

Նարեկ Ասատրյանը փոխանցեց, որ հիմնականում մերժվել են գյուղատնտեսության հետ կապ չունեցող անձինք, որ պարզապես առցանց հայտ են լրացրել`կլինի կամ չի լինի սկզբունքով: Պետության կողմից զրո տոկոսով գյուղվարկերը նպատակային են, ոչ թե սպառողական. մոնիտորինգ է իրականացվելու, թե ինչպես են այդ գումարները իրացվում:

Ինչ վերաբերում է զրո տոկոս տոկոսադրույքով վարկերի ժամանակավոր չտրամադրելու վերաբերյալ լուրերին,  ասաց, որ վարկերի տրամադրում չի դադարեցվել, մեկ շաբաթով դիմումների ընդունում է դադարեցվել:

Կենտրոնական բանկի մոտեցումը

ՀՀ Կենտրոնական բանկի լրատվական ծառայությունից փոխանցում են, որ  ՀՀ կառավարության կորոնավիրուսի տնտեսական հետևանքների չեզոքացման երկրորդ միջոցառման ներքո, որն առնչվում է գյուղատնտեսության ոլորտի վարկերին, վարկի տրամադրման կամ մերժման հիմք կարող են հանդիսանալ անձի վարկային պատմությունը, եկամուտների չափը (կայուն և հիմնավորված եկամուտների աղբյուրների առկայությունը) և այլ գործոններ (այդ թվում՝ գրավի առկայություն և գրավի առարկայի նկատմամբ պահանջներ), ընդ որում՝ դրանք ըստ ֆինանսական կազմակերպությունների ներքին ռիսկերի կառավարման ընթացակարգերի կարող են տարբեր լինել:

Փորձագիտական

Ըստ գյուղատնտեսության փորձագետ Մարզպետ Խաչատրյանի, զրո տոկոս տոկոսադրույքով գյուղվարկի տրամադրման ընդհանուր մոտեցումը սխալ է, ծրագիրը բանկի միջոցով է պետությունն իրականացնում, իսկ բանկը իր գումարների վրա դողալու է: Պետությունն ընդամենը տոկոսն է մարում, բայց գյուղաբնակների 90 տոկոսը բանկի պայմաններին չի բավարարում, սակայն իրականում այդ փողը հենց այդ 90 տոկոսին է պետք:

«Նախ ունևորներն են օգտվում այս ծրագրից, գյուղաբնակներն հիմնականում չեն օգտվում: Ի դեպ, քիչ չեն քաղաքում ապրող, սակայն գյուղում գրանցված անձինք, ովքեր լավ  բիզնես ծրագիր են ներկայացնում, բանկն էլ նայում է, որ գումարը կարող են վերադարձնել, ծրագիրն էլ վատը չի, գերադասում է այդ ծրագրին վարկ տալ, քան գյուղում բնակվողին»,- ասում է նա:

Փորձագետը նաև նշում է, որ զրո տոկոսադրույքով գյուղնշանակության վարկը, որ հիմնականում հաասնում է ապահովված անձանց, ովքեր առանց այդ վարկի էլ կարող են գործունեություն ծավալել:

«Կարճ ասած, այս վարկը իր նպատակին չի ծառայում»,-ասում է Մարզպետը և հավելում, որ պետությունը պետք է այնպիսի մեխանիզմներ մշակեր, որ գյուղապետրանը կամ մարզպետարանը երաշխավոր լինեի գյուղաբնակներին, ում իրականում այս վարկն ուղղված էր. Գյուղաբնակների հիմնական հատվածը վատ վարկային պատմություն կամ գրավի խնդիր ունի և ծարգրից դժվարությամբ է օգտվում:

«Այս ծրագիրով կարևոր էր գյուղում բնակվողին գյուղում պահելը, քան 10 տոննա խնձոր ավելին արտադրելը: Ծրագրում կետ կա, որ 100 հա-ի դեպքում ծախսերը պետությունը վերցնում է  իր վրա, սակայն որ գյուղաբնակը կարող է 100 հա այգի հիմնել: Կլինեն ունևորներ, ովքեր կգնեն գյուղաբնակներին պատկանող մանր հողատարածքները, որի արդյունքում 200-300 գյուղաբնակ խաղից դուրս կգա: Նրանք կտեղափոխվեն քաղաք. Այս ծրագիրն ավելի շուտ նպաստում է  գյուղի դատարկվելուն, քան աջակցում է գյուղաբնակին՝ մշակելու իր հողակտորը»,- ասում է Մ. Խաչատրյանը:

Ամփոփ. Արդյոք գյուղատնտեսությունը այսքան խիստ խոշորացույցի տակ վարկավորումը մեծ զարգացում կունենա`դժվար է ասել. Վարկը տրամադրվում է միայն մի շարք դրական պատմությունների դեպքում: Ենթադրվում էր, որ համավարակի ժամանակ գյուղբիզնեսով զբաղվելու հնարավորություն պետք է տրամադրել նաև նրանց, ովքեր ոչ միայն բնակվում են գյուղական համայնքներում և զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ: Գուցե «պատմական հնարավորություն» է այն, որ երկրորդ հնարավորություն տալ մարդկանց, ովքեր ունեն ցանկություն, սակայն չունեն ֆինանսական հնարավորություն կամ ինչ-ինչ պատճառներով հայտնվել է բանկային սև ցուցակներում: