Աշխարհի տարբեր հատվածներում պատերազմական գործողություններին և ծանր հրթիռների հարվածներին զուգընթաց՝ ավելացել է նաև ավերիչ երկրաշարժների քանակը։ «Արտակարգ ալիքի» և «Տավուշ մեդիայի խորհրդի» նախագահ, Փրկարարական ծառայության պահեստազորի գեներալ-մայոր Նիկոլայ Գրիգորյանը «Փաստինֆոյի» հետ զրույցում անդրադառնալով այն հարցին, թե որքանով կարող են կիրառվող ծանր հրթիռները նպաստել երկրակեղևի սեյսմիկ ակտիվությանը, նշեց, որ գոյություն ունեն սեյսմիկ զենքեր, ինչպես նաև խորը թափանցելիություն ապահովող հրթիռներ, որոնցով վերջերս ագրեսիա իրականացվեց Իրանի միջուկային օբյեկտների նկատմամբ։ Սակայն դրանք չեն կարող ունենալ այնպիսի ազդեցություն, որ ազդեն սեյսմիկ պրոցեսների վրա։
«Սեյսմիկ պրոցեսներն ընթանում են ոչ թե երկրի երեսին կամ անգամ 50-100 մ խորության վրա, այլ՝ 5-50 կմ խորության։ Տեկտոնական նման շարժեր ստանալու համար պետք է կիրառվեն սեյսմիկ զենքեր, որոնք օգտագործելու համար անհրաժեշտ է երկար ժամանակ՝ խորությամբ փորելու, համապատասխան թիրախային հորեր ձևավորելու և միջուկային պայթուցիկներ տեղադրելու համար, որպեսզի այն ունենա խոսված էֆեկտը»։
Գրիգորյանը հիշեցրեց նաև 1988 թ.-ի Սպիտակի երկրաշարժը, որի շուրջ երկար ժամանակ շրջանառվում էին խոսակցություններ, թե այն արհեստականորեն ստեղծված երկրաշարժ էր։ «Ես խորությամբ ուսումնասիրել եմ թեման և զրուցել շատ փորձագետների հետ։ Հիմնական խոսակցությունն այն էր, իբր սարերը բացվել են, և ռուսական զորքերը դուրս են բերել իրենց կանանց ու երեխաներին։ Ես այնտեղ եմ եղել և ոչ մի նման բան չեմ տեսել։ Ավելին՝ նրանց ընտանիքներն էլ հավասարաչափ տուժել են։ Իսկ միֆը, թե սարերը բացվում էին ու տարբեր մեքենաներ, ծանր տեխնիկա էր դուրս գալիս՝ հեքիաթներ էին դյուրահավատ մարդկանց համար։ Միաժամանակ, այդ պատմությունները նպատակ ունեին մարդկանց մեջ առաջացնել անորոշության ու տագնապի զգացում՝ կարծես իրենց գլխին ինչ ուզեն՝ կարող են բերել։ Սա մարդկանց խուճապի մատնելու ուղիղ ճանապարհ էր։ Մինչդեռ բազմաթիվ մարդկանց և միջազգային փորձագետների հետ զրույցները ցույց տվեցին, որ Սպիտակի երկրաշարժը դասական երկրաշարժ էր՝ իր նախացնցումներով ու հետցնցումներով, ջրերի բարձրացումով, առնետների փախչելով։ Այսինքն՝ բոլոր ցուցիչները վկայում էին, որ դա դասական երկրաշարժ էր»։
Նրա դիտարկմամբ՝ մշտապես ամենասեյսմաակտիվ գոտիներն են ԱՄՆ, Մեքսիկայի և Չիլիի հատվածը, երկրորդ՝ Ճապոնիայի, Չինաստանի և Ինդոնեզիայի, իսկ երրորդ՝ Թուրքիայի, Իրանի և Հայաստանի հատվածը, որին այժմ ավելացել է նաև Ադրբեջանը։
«Անատոլիական խզվածքը, որի վրա կառուցված է Ստամբուլը, միշտ էլ Թուրքիայի համար սարսափի առիթ է եղել։ Թուրքիա–Իրան–Սիրիա հատվածում վերջին 5 տարվա ընթացքում տեղի է ունեցել շուրջ 22,000 երկրաշարժ՝ 4 մագնիտուդից բարձր։ Այս պահին թուրք սեյսմոլոգներն ու գիտնականները անընդհատ կանխատեսում են, որ շուտով Ստամբուլում տեղի է ունենալու խոշոր երկրաշարժ՝ 7-ից բարձր մագնիտուդով, որը լինելու է ավերիչ, քանի որ բազմաթիվ շենքեր սեյսմակայուն չեն։ Վերջին երկրաշարժը տեղի ունեցավ 2024 թվականի ապրիլի 24-ին, երբ Մարմարա ծովի ալիքները բարձրացան 2 մետրից ավելի և հեղեղեցին Ստամբուլի ափերը։ Ուժեղ երկրաշարժ էր նաև 1999 թ.-ին Իզմիթում, որի ժամանակ զոհերի թիվը, ըստ պաշտոնական հայտարարությունների, 17 հազար էր, սակայն շրջանառվում էր մինչև 55 հազար զոհի մասին տվյալ։ Նույնը եղավ վերջին երկրաշարժի դեպքում՝ ըստ հաղորդագրությունների, Թուրքիայում և Սիրիայում զոհերի թիվը հասել էր 50,000-ի, բայց իրական թիվը, ամենայն հավանականությամբ, ավելի մեծ էր։ Այսինքն՝ այս պահին առկա սեյսմիկ ակտիվությունը սովորական է այս տարածաշրջանի համար»։
Անդրադառնալով Ադրբեջանին՝ նա նշեց, որ ինչպես նավթ և գազ արդյունահանող այլ երկրներում, այնպես էլ Բաքվում դրանց արդյունահանման արդյունքում ընդերքը դատարկվում է։ «Ես մասնակցել եմ Բաքվի ծովափնյա սողանքի ուսումնասիրությանը, և այդ խնդիրը իրականում կա։ Շատ մասնագետներ Բաքվում նույնպես ունեն այդ սպասումն ու անհանգստությունը, որ նույնիսկ փոքր սեյսմիկ ցնցումը կարող է այնտեղ առաջացնել խոշոր հետևանքներ՝ ուժեղ երկրաշարժ, նույնիսկ՝ ծովի բարձրացում և այլն»։












































