Հայկական ջայլամաբուծության տեսանելի և անտեսանելի կողմերը

Վերջին 10-15 տարիներին Հայաստանում ջայլամաբուծության ճյուղն արդեն իսկ էկզոտիկ գործարարություն չէր: Հայաստանի տարբեր վայրերում՝ Սյունիք, Արմավիր, Արարատ, Տավուշ, Շիրակ սկսեց զարգանալ մեր երկրին ոչ հատուկ այս թռչունների բուծումը և իրացումը:

Նշենք, որ միայն 2012թ-ին Հայաստան էր ներկրվել 2 150 ջայլամ:

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունից տեղեկացնում են, որ Վերջին տարիներին ՀՀ Արարատի և Արմավիրի մարզերում գործել է 4 ջայլամաբուծական տնտեսություն:Ներկայումս ջայլամաբուծությամբ զբաղվում է 2 տնտեսություն: Բուծվում են 500 գլխից ավելի ջայլամներ, հիմնական արտադրանքը ջայլամի ձուն է, իսկ միսն ու կաշին չեն իրացվում:

Հարցին, թե արդյոք խնդիրներ ունեն ջայլամաբուծական տնտեսությունները, էկոնոմիկայի նախարարությունից պատասխանել են, որ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից իրականացվում են «Գյուղատնտեսության ոլորտին տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման» և «Հայաստանի Հանրապետությունում ագրոպարենային ոլորտի սարքավորումների ֆինանսական վարձակալության` լիզինգի պետական աջակցության» ծրագրերը, որոնցից հնարավորություն ունեն օգտվելու նաև ջայլամաբուծությամբ զբաղվող տնտեսվարողները: Վերոնշյալ տնտեսություններից մեկ տնտեսվարող օգտվել է «Գյուղատնտեսության ոլորտին տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման» ծրագրից:

Թեև էկոնոմիկայի նախարարությունից նշում են, որ Հայաստանում միայն ջայլամի ձուն է  իրացվում, սակայն կան ահա այսպիսի հայտարարություններ. Վաճառվում է  ջայլամի միս, նշվում է արժեքը:

Ի դեպ, Արցախի Մարտունու շրջանի Գիշի գյուղում ևս ջայլամաբուծական տնտեսություն կա. Գործարար Արարատ Բաղրյանը ջայլամներ էր բազմացնում: Բիզնեսը սկսել է 2011թ-ից, Քենիայից ներկրել է աֆրիկյան ջայլամներ:

Հադրութի Տող գյուղում ևս բազմացնում էին ջայլամներ, նրանց վերաբերյալ տեղեկություն հնարավոր չեղավ ճշտել, ըստ որոշ լուրերի, թռչունները մնացել են ադրբեջանական վերահսկողության տարածքում, չեն կարողացել տարհանել ժամանակին:

Արմավիրի մարզի Փշատավան համայնքում 2008թ-ին Իրանցի ներկրել են 1 ամսական ջայլամների ճուտեր, որոնցից հետագայում սերունդ են ստացել:

 Մասիսում Արմեն Ասատրյանը ևս զբաղվում է ջայլամաբուծությամբ, սկսել է 10 ընտանիքից, ջայլամները ներկրել են Իրանից:

Ի դեպ, նախորդ տարի Մասիս-Նորաբաց ավտոճանապարհից ոչ հեռու գտնվող ջայլամաբուծական ֆերմայում վայրի շները հոշոտել էին 25 և վիրավորել 8 ջայլամ:

 Արմավիրի մազրի Ջրառատ գյուղում ևս ջայլամ են բուծում, դարձյալ ջայլամները ներկրել են Իրանից:

Սյունիքի մարզի Ագարակ գյուղում ևա ջայլամաբուծական ֆերմա կար, որը, ըստ որոշ տեղեկությունների պատկանում էր նախկին պաշտոնայներից մեկին, այս ջայլամաբուծական ընկերության վերաբերյալ ևս տեղեկություններ գրեթե չկան:

Բացի մսի օգտագործումից, արտադրվում է  նաև տարբեր յուղեր, որն օգտագործվում է կոսմետիկայի, նաև բուժկոսմետիկայի մեջ:

Գայանեն օգտվում է ջայլամի յուղերից, ասում է, որ ամուսնու ձեռքերն ու ոտքերը ճաքճքում էին և հենց ջայլամի յուղն օգնեց, որ խնդիրը հարթվի:

«Ամուսինս հողի հետ գործ չի ունենում, յուղերի ձեռք չի տալիս, չգիտենք էլ որտեղից է ձեռքերի ու ոտքերի կրունկներիր այս խնդիրը, բայց ջայլամի յուղն օգնեց»,- ասում է նա:

Հարցին, թե արդյոք ջայլամի միս օգտագործել է կամ կցանկանա օգտագործել սննդում դժվարացավ պատասխանել:

Ասում է, որ դեռևս սահմանափակվում են ջայլամի  յուղով, հետո կտեսնեն:

Ջայլամի միս ոչ միայն օգտագործվում է, այլև որոշ ռեստորաններ առաջարկում են ջայլամի մսից պատրաստված տարբեր ուտեստներ, պատարստվում է նաև մսի խաշլամա, բաստուրմա, սուջուխ, տժվժիկ և այլն:

Մասնագետները նշում են ջայլամի մսի օգտակարության մասին, հայտնի է, որ միսն ունի  խոլեստերինի ցածր պարունակության և սպիտակուցային հագեցվածության, դիետիկ է: Ջայլամի միսը խորհուրդ է տրվում օգտագործել հատկապես այն անձանց, ովքեր ունեն արյան զարկերակային բարձր ճնշում, սրտային անբավարարություն, անեմիա, ինչպես նաև հետվիրահատական բուժման շրջանում են գտնվում:

Ջայլամի միսը համարվում է էկոլոգիապես մաքուր և ընդունված է այն անվանել  «Նոր սերնդի սննդամթերք»:

Աշխարհում բարձր են գնահատվում նաև այս էկզոտիկ կենդանիների փետուրները, մորթին, կաշին, ձուն ու եղջերաթաղանթները: Աշխարհում, այդ թվում՝ Հայաստանում, ջայլամաբուծությունը համարվում է ամենաշահութաբեր բիզնեսներից մեկը, իսկ թե ինչու է շահութաբեր բզինեսը փակվում՝ խնդիրը կարծես ուսումնասիրված չէ:

 Մեկ ջայլամը տարեկան տալիս է 60-80 ձու, ունի 100-150 կգ քաշ:

Նշենք, որ Աֆրիկյան ջայլամը ժամանակակից ամենախոշոր թռչունն է: Ջայլամի հասակը մինչև 2.5 մետր է, քաշը՝ մոտ 150 կիլոգրամ: Ներկայում ջայլամաբուծությամբ զբաղվում են աշխարհի շուրջ 50 երկրներում՝ ներառյալ  Շվեդիայում: Ջայլամաբուծությամբ զբաղվողները նշում են, որ այս թռչունը հարմարվում է  հայաստանյան կլիմային և իրեն լավ է զգում:

Աշխարհում տնական պայմաններում պահվում է ավելի քան 4 միլիոն ջայլամ, որի գրեթե կեսը՝ Չինաստանում: Ջայլամից ստացված արտադրանքը (միս, ձու, փետուր, կաշի) մեծ պահանջարկ է վայելում միջազգային շուկայում: Ջայլամի մեկ ձուն շուրջ 30 հավկիթի քաշ ունի: Թռչնից տարեկան ավելի քան 1 կիլոգրամ փետուր է ստացվում: Ջայլամը գյուղատնտեսական կենդանիներին բնորոշ հիվանդություններով չի վարակվում: Թռչունն օրական 3.5 կիլոգրամ կեր է ուտում: Հասուն ջայլամը հեշտությամբ կարող է մարդ տեղափոխել: Վտանգի դեպքում ջայլամը կարողանում է զարգացնել մինչև 70 կմ/ժ արագություն: