2021թ-ին թանկացել է թե սննդամթերքը, թե տրանսպորտի որոշ ուղղություններ, շուտով նաև գազը, կլինեն նաև այլ թանկացումներ: Ինչպիսին է լինելու այս սոցիալական տարին, երբ պետբյուջեով ավելացումներ նախատեսված չեն, ակնհայտ է միայն, որ ավելանալու է աղքատ բնակչության թիվը. Կյանքը թանկանում է, իսկ աշխատավարձերն ու թոշակներն անշարժ են: Ի վերջո, հասկանալ է պետք, թե համաշխարհային աղքատության սանդղակում Հայաստանի համար որ պատվավոր հորիզոնականն է նախատեսված 2021թ-ին:
Պետական վիճակագրական վարչությունից հաղորդում են, որ 2020թ. դեկտեմբերին 2019թ. դեկտեմբերի համեմատ հանրապետությունում արձանագրվել է սննդամթերքի և ոչ ալկոհոլային խմիչքի 4.9%, իսկ 2020թ. նոյեմբերի համեմատ՝ 7.2% գնաճ: Բանջարեղենի ապրանքախմբում1 2020թ. դեկտեմբերին 2019թ. դեկտեմբերի համեմատ արձանագրվել է 2.8%, իսկ 2020թ. նոյեմբերի համեմատ՝ 35.9% գնաճ:
Յուղերի և ճարպերի ապրանքախմբում 2020թ. դեկտեմբերին 2019թ. դեկտեմբերի համեմատ արձանագրվել է 13.1%, իսկ 2020թ. նոյեմբերի համեմատ՝ 6.1% գնաճ: Հացաբուլկեղենի և ձավարեղենի ապրանքախմբում 2020թ. դեկտեմբերին 2019թ. դեկտեմբերի համեմատ արձանագրվել է 7.4%, իսկ 2020թ. նոյեմբերի համեմատ՝ 4.2% գնաճ: Կաթնամթերք, պանիր և ձու ապրանքախմբում 2020թ. դեկտեմբերին 2019թ. դեկտեմբերի համեմատ արձանագրվել է 5.8%, իսկ 2020թ. նոյեմբերի համեմատ՝ 3.6% գնաճ: Ձվի գինը 2020թ. դեկտեմբերին 2019թ. դեկտեմբերի համեմատ աճել է 18.5%-ով, իսկ 2020թ. նոյեմբերի համեմատ՝ 13.1%-ով: Շաքարի և շաքարավազի ապրանքախմբում 2020թ. դեկտեմբերին 2019թ. դեկտեմբերի համեմատ արձանագրվել է 38.1%, իսկ 2020թ. նոյեմբերի համեմատ՝ 3.0% գնաճ: 40 դրամով արժեզրկվել է ՀՀ դրամը:
2021թ-նն արդեն մուտք ենք գործում նաև տրանսպորտային թանկացումներով. 50 դրամով թանկացել է Երևան Արարատի մարզ տրանսպորտը. Բոլոր ուղղությունները: Բացի թանկացումներից, 2021 թվականից Հայաստանում նվազելու է եկամտահարկը և աճելու են կենսաթոշակային վճարումները։ Աճում է նաև օղու և ծխախոտի ակցիզը, անշարժ գույքի հարկը։
Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովից տեղեկացնում են, որ 2021 թվականի փետրվարի 1-ից Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի խոշոր սպառողների համար հոսանքը կթանկանա, սակայն հավաստիացնում են, որ բնակչության մոտ 90%-ի համար էլէներգիայի սակագինը կմնա անփոփոխ։
Խոշոր սպառողների համար էլեկտրաէներգիայի սակագինը կբարձրանա 3 դրամով/կՎտժ–ով (ներառյալ ԱԱՀ-ն):
6 (10) կՎ և 35 կՎ լարմամբ սնվող սպառողների համար ցերեկային սակագինը կկազմի 98 դրամ/կՎտժ, գիշերային՝ 34.98 դրամ/կՎտժ:
110 կՎ լարմամբ սնվող սպառողների համար՝ ցերեկային սակագինը կլինի 98 դրամ/կՎտժ, գիշերայինը՝ 32.98 դրամ/կՎտժ. Թանկացումներով փորձում են բյուջեն համալրել, սակայն եթե խոշոր արտադրողների մոտ գազը թանկանում է, հետևաբար նրանց արտադրածը ևս թանկանալու է և բնակչության 90 տոկոսը հենց իր վրա է զգալու էլէներգիայի թանկացումը:
Բացի թանկացումներից, Ամանորից առաջ ՀՀ կառավարությունը հրապարակել է նոր հարկային բարեփոխումների հայեցակարգը:
Կառավարությունն առաջարկում է ԱԱՀ մտցնել այն ծառայությունների համար, որոնք մինչ օրս դրանից ազատված էին՝ կրթություն, առողջապահություն։ Այսինքն, հիվանդանոցներում վիրահատությունների կամ բուհում ուսման վարձի հաշիվները կաճեն 20%-ով. Գումարն ուղղվելու է պետբյուջե:
Տնտեսագետները մտահոգ են, որ թոշակները դժվարությամբ է կարողանում կառավարությունը վճարել, փետրվարը այս առումով փորձության ամիս է լինելու:
Փոքր ու միջին ձեռնարկությունների համար ևս քաղցր օրեր չեն սպասվում:
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունից տեղեկացնում են, որ 2018թ.-ին «Աջակցություն ՓՄՁ Զարգացմանը Հայաստանում» ծրագրի շրջանակում, առաջին անգամ ԱՐՄՍՏԱՏ-ի կողմից պատրաստվել և հրապարակվել է «ՓՄՁ Հայաստանի Հանրապետությունում. 2018» տեղեկագիրը։ Հաջորդ տարի` 2019թ-ին հրապարակվել է 2018թ-ը ամփոփող տեղեկագիրը, համաձայն տեղեկագրի, 2018 թվականին ՀՀ-ում գործող ՓՄՁ շրջանակի տնտեսավարողների քանակը կազմել է 68780, որից միայն 126-ն են կամ շուրջ 0.18 տոկոսը, դասվել որպես խոշոր տնտեսավարողներ, ընդ որում ՓՄՁ-ների 52.1 տոկոսը գործունեություն են ծավալում Երևանում:
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությանը նաև հարցում էինք ուղարկել 2020թ-ին փակված ՓՄՁ-ների վերաբերյալ. Այդ տեղեկությունը չի տրամադրվել:
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունից հաղորդում են նաև, որ 2018 թվականին գերփոքր, փոքր և միջին կազմակերպությունների կողմից արտադրված ավելացված արժեքի կշիռը ՀՀ ընդհանուր տնտեսության ՀՆԱ–ում կազմել է 23.6 տոկոս։
ՀՀ վիճակագրական կոմիտեից տեղեկացնում են, որ Հայաստանում 1000 բնակչի հաշվով ՓՄՁ միջին խտությունը ցածր է և կազմում է 23.1: ՓՄՁ-ների կեսից ավելին գործունեություն են ծավալում Երևանում, որտեղ ՓՄՁ-ների խտությունը 1000 բնակչի հաշվով 33 է, իսկ մարզերում նույն ցուցանիշը զգալիորեն ցածր է:
2018 թվականին Հայաստանում 1000 բնակչին բաժին ընկնող ստեղծվող ընկերությունների թիվը կազմել է 9.8։ Համաձայն ՀԲ (WB) զեկույցի բարձր-միջին եկամուտ ունեցող երկրներում այս ցուցանիշը հասնում է 30-ի։ Այժմ ՀՀ ցուցանիշը համապատասխանում է ցածր-միջին եկամուտ ունեցող երկրների ցուցանիշին։
Ի դեպ, պետական եկամուտների կոմիտեն հրապարակել է նաև 2020թ-ի երրորդ եռամսյակի խոշոր հարկ վճարողների ցանկը, որը գլխավորում է Գրանդ Տոբակո ընկերությունը: Այսինքն, ծխախոտի օգտագործումը, որի դեմ մեր առողջապահական համակարգը պայքար է մղում, դրամաշնորհներն է ստանում, այնուամենայնիվ ծխախոտի իրացումն ամենաբարձր մակարդակի վրա է, հարկերը՝ նույնպես:
Հարկային բարձրացումներից, ՓՄՁ-ների կյանքը դառնացնելուց, թանկացումներից հետո, պարզվում է, որ ըստ վերջին հրապարակումների, 2019 թվականին աղքատության մակարդակը Հայաստանում գնահատվել է 26.4%։ Այս մասին տեղեկանում ենք Վիճակագրական կոմիտեի (ՀՀ ՎԿ) հրապարակած «Հայաստանի սոցիալական պատկերը և աղքատությունը» նոր զեկույցից:
Հիշեցնենք, որ մի քանի տարի առաջ ՀՀ-ում աղքատության մակարդակը մոտ 35 տոկոս էր: Հավելենք, որ ոչինչ չի փոխվել, այլ փոխվել է աղքատության չափման մեթոդաբանությունը:
Ինչպես պարզաբանված է զեկույցում, 2019-ի աղքատության մակարդակը համադրելի չէ 2018թ.-ին արձանագրված 23.5% աղքատության ցուցանիշին՝ պայմանավորված աղքատության գծի, ինչպես նաև սպառման և աղքատության չափման մեթոդաբանության փոփոխությամբ:
Այլ խոսքով՝ աղքատության հաշվարկման և գնահատման մեթոդաբանությունը փոխվել է։ Աղքատ են համարվել նրանք, ում սպառումը մեկ չափահաս անձի հաշվով ցածր է եղել աղքատության վերին գծից՝ 53 043 դրամ/ամսական։ Բնակչության 43.8%-ը համապատասխանում է այս շեմին։
Չափավոր (կամ շատ) աղքատ են գնահատվել նրանք, ում սպառումը մեկ չափահաս անձի հաշվով ցածր է եղել աղքատության ստորին գծից՝ 35 054 դրամ/ամսական։ Բնակչության 10.2%-ն այս շեմին է։
Ծայրահեղ աղքատ կամ թերսնված են համարվել նրանք, ում սպառումը մեկ չափահաս անձի հաշվով ցածր է եղել աղքատության պարենային գծից՝ 23 763 դրամ/ամսական։ Բնակչության 1.4%-ն է ծայրահեղ աղքատ։
Ինչ վերաբերում է աղքատության միջին ցուցանիշին, ապա աղքատ են գնահատվել նրանք, ում սպառումը մեկ չափահաս անձի հաշվով ցածր է եղել աղքատության միջին գծից, ինչն աղքատության ստորին և վերին գծերի միջինն է։ Դա 44 048 դրամ/ ամսական շեմն է։ Ինչպես նշվեց, աղքատ է բնակչության 26.4%֊ը։
Դեռևս 2019թ-ի տվյալներով, ՀՀ յուրաքանչյուր 4-րդ քաղաքացին աղքատ է, ի դեպ, մի ժամանակ յուրաքանչյուր 3-րդն էր, իսկ մեթոդաբանությունը փոխելուց`3-րը դարձավ 4: Հետաքրքիր է 2021թ-ի համար ևս աղքատության չափման մեթոդաբանություն է փոխվելու, որպեսզի թանկացումների, հարկային ավելացումների, գազի թանկցման պարագայում Հայաստանի աղքատները երևան աղքատության նոր մեթոդաբանության պերճաշուք լույսի ներքո: