Շուրջ յոթ տարի է, ինչ հազարավոր մարդիկ իրենց սրտի բոլոր խնդիրները վստահում են «Բեսթ Լայֆ» հայ-ճապոնական բժշկական կենտրոնին: Tesaketinfo.am-ը փորձեց պարզել, թե ինչ առանձնահատկություններ և առավելություններ ունի այս ԲԿ-ն, որտեղ իրականացված վիրահատությունների առնչությամբ իրենց անկեղծ գոհունակությունն են հայտնում բազմաթիվ բուժառուներ:
«Բեսթ Լայֆի»՝ ինչպես մեր երկրում, այնպես էլ՝ տարածաշրջանում ունեցած յուրահատուկ դերի մասին մանրամասներ իմանալու նպատակով դիմեցինք ԲԿ-ի գլխավոր բժիշկ, ինտերվենցիոն սրտաբան Կարեն Համբարձումյանին: Նա ոչ միայն հոգատար և ուշադիր բժիշկ է, այլև իր ընտանիքին նվիրված ամուսին ու հայր, հայրենասեր և հոգևոր արժեքներն իսկապես գնահատող ու դրանցով ապրող հայ մարդ, որի հետ ունեցած մեր հետաքրքիր ու բովանդակալից զրույցը սիրով ներկայացնում ենք մեր ընթերցողներին:
-Պարոն Համբարձումյան, պատմեք, խնդրում եմ, «Բեսթ Լայֆ»ի մասին, ի՞նչ ծառայություններ է այն մատուցում:
– «Բեսթ Լայֆն» իր ուրույն դերն ու խոսքն ունի մեր երկրում, ես կասեի՝ նաև տարածաշրջանում: Հայ-ճապոնական այս բժշկական կենտրոնը համարվում է սիրտ-անոթային: Իհարկե, մենք այս յոթ տարիների ընթացքում տարբեր պրոֆիլներ ենք ավելացրել՝ անոթային և դիմածնոտային վիրաբուժություն, նյարդավիրաբուժություն, դիալիզի բաժանմունք, պլաստիկ վիրաբուժություն, դիագնոստիկան հագեցրել ենք ԿՏ հետազոտությամբ, զարգացրել ենք լաբորատորիան, ունենք պոլիկլինիկա, առանձին շտապօգնության ծառայություն, տնային կանչի ծառայություն, մեր մասնագետը համապատասխան սարքավորումներով ՝ ընդհուպ էխո, ԷԿԳ, անգամ՝ ռենտգեն, իրականացնում է այդ ամենը տնային պայմաններում:
«Բեսթ Լայֆի» առավելություններից է նաև այն, որ մեր բժշկական կենտրոնի ադմինիստրատիվ և բուժական մասերը խստորեն կապակցված են: Կան կենտրոններ, որոնց բժշկական մասում այլ պահանջներ են առաջադրում, ադմինիստրատիվ մասում՝ այլ, այդ իսկ պատճառով մենք ամեն տարի զարգացնում ենք մեր գործիքակազմը, հետևում և կիրառում ենք համաշխարհային նորությունները:
-Օրինակ կբերե՞ք:
-Օրինակ՝ կորոնար անոթների խիստ կալցիֆիկացիայի դեպքում, այսինքն՝ երբ կալցիումական կուտակումներ կան կորոնար անոթի վրա, և հնարավոր չէ դասական եղանակով ստենտավորումը, աշխարհում մի քանի տարի է՝ կիրառվում է ներանոթային լիտոտրիպսիան (shockwave). ինչպես երիկամի խնդրի դեպքում բարձր հաճախականությայմբ փշրում են երիկամի քարերը, նման ձևով արվում է սրտի դեպքում: Մենք և՛ տարածաշրջանում, և՛ Հայաստանում միակն ենք, որ օգտագործում ենք այդ մեթոդը, այսինքն՝ մտնում ենք հատուկ բալոնային կաթետերով, տեղադրում ենք համապատասխան հատվածում և բարձր հաճախականությամբ ջարդում, փշրում ենք կալցիումական կանալները, որպեսզի հնարավոր լինի տեղադրել ստենտը, բացել արյունահոսքը և կանխել ինֆարկտածնությունը կամ ինֆարկտի զարգացման հավանականությունը: Իմ վերջին տվյալներով՝ դա եզակի է:
-Որքան գիտեմ՝ քրոնիկ փակ անոթների պարագայում նույնպես վիրահատություն են անում, ընդ որում՝ Ձեր կենտրոնում դրանք բազմիցս արվել են:
-Ես կարծում եմ՝ և՛ մեր երկրում, և՛ տարածաշրջանում «Բեսթ Լայֆ» բժշկական կենտրոնի չափ վիրահատություններ քրոնիկ փակ անոթների պարագայում չի արվում:
-Կպարզաբանե՞ք՝ դա ինչ է:
-Երբ մարդը տարիներ առաջ ինֆարկտ տարած է լինում, անոթը փակվում է, այնտեղ հատուկ պրոցեսներ են տեղի ունենում, տարբեր փոփոխություններ, և անոթը փակվում է, հոսքը դադարում է տվյալ անոթով, և մկանը հասցնում է ուրիշ ճանապարհով սնուցում ստանալ, և, որպես այդպիսին, ինֆարկտ չի զարգանում, բայց միշտ սրտամկանն իշեմիայի մեջ է, այսինքն՝ ծանրաբռնվածությունների ժամանակ, քայլելիս, գործ անելիս կրծքավանդակում դիսկոմֆորտ է լինում: Նախկինում բոլոր նման հիվանդությունները բուժվում էին միայն վիրաբուժության ճանապարհով. պետք էր կրծքավանդակը բացել, ոտքից, ձեռքից անոթներ վերցնել ու շունտավորել, բայց գիտությունն արդեն առաջ է գնացել, և այդ տիպի անոթները հատուկ տեխնիկայով, հատուկ եղանակով, հատուկ գործիքներով, միկրոկաթետերներով, ուժ, ամրություն ապահովող գործիքներով և դրելներով՝ ռոտաբլատոր է կոչվում, ռետրոգրադ, այսինքն՝ հետին ճանապարհով… Այսինքն՝ կա աջ կողմի անոթ, կա ձախ կողմի անոթ, եթե անոթն աջ կողմից փակվել է, ձախից հատուկ կոլատորալ ցանցերով լցվում է, մենք գալիս ենք, ձախ կողմից մտնում, դուրս ենք գալիս աջ անոթի մեջ ու բացում:
-Եվ տարեկան քանի՞ նման վիրահատություն է իրականացվում Ձեր կենտրոնում:
-Ամպագոռգոռ չհնչի, բայց «Բեսթ Լայֆում» տարեկան շուրջ 150 և ավելի նման վիրահատություններ են կատարում, իսկ դա մեծ թիվ է անգամ միջազգային վիճակագրության մակարդակում, և մենք այդ մեթոդիկան ներդրել ենք արդեն շուրջ 5 տարի: Մենք աշխատում ենք Եվրոպայում նման մասնագիտության հիմնադիրներից մեկի՝ իտալացի պրոֆեսոր Ալֆրեդո Գալասսի հետ, ինչպես նաև ճապոնական դպրոցի պրոֆեսոր Յամանեի հետ, որոնք այս մասնագիտության մեջ պիոներներ են, անդրանիկներ են՝ մեկը ճապոնական դպրոցում, մյուսը՝ եվրոպական: Եվ մենք պարբերաբար փորձի փոխանակման պայմաններում բարդ վիրահատություններ ենք կատարում: Ընդգծեմ, որ Հայաստանի մի շարք կենտրոններում փորձած և արդյունք չունեած հիվանդներ նույնպես մեզ դիմում են, և մենք նորից այդ մեթոդով վերականգնում ենք արյան հոսքը:
-Նշեցիք, որ կենտրոնն իր պոլիկլինիկան ունի, կմանրամասնե՞ք:
-Սովորաբար ժողովրդի շրջանում ընդունված է, որ պոլիկլինիկան միջակ մի բան է, որտեղ ուղղակի նստած են ու թուղթ են գրում: Մենք ունենք պոլիկլինիկա, բայց այն առանձնացված չէ. նույն պրոֆեսիոնալ բժիշկը, որն աշխատում է այստեղ, աշխատում է նաև «Բեսթ Լայֆի» պոլիկլինիկայում, այսինքն՝ որակի տարբերություն չկա:
-Իսկ բացի այն բանից, որ աշխատում եք ճապոնացի մասնագետի հետ, ինչու՞ է կենտրոնը համարվում հայ-ճապոնական:
-Հիվանդանոցի բացման ակուքներում կանգնած են մեր ճապոնացի գործընկերները: Կարելի է ասել՝ հիվանդանոցի հիմնական պրոդուկտը ճապոնական «Ասահի» ընկերության պրոդուկտն է, որն առաջատարն է ինտերվենցիոն կամ միջամտական սրտաբանության ոլորտում իր արտադրած տարբեր կաթետերներով, տարբեր գործիքներով և այլն, և ոչ միայն մեր երկրում, այլև ամբողջ աշխարհում առաջատարն է, պրոդուկտ է ապահովում, և մենք ի սկզբանե որոշեցինք և՛ հիվանդանոցի լոգիստիկան, և՛ զարգացման ուղղությունները, և՛ աշխարհում կիրառվող ուղղությունները համաձայնեցնել մեր ճապոնացի գործընկերների հետ: Եվ այսօր իրար հետ ուս ուսի տալով՝ առաջ ենք գնում, այսինքն՝ սա ոչ միայն անունն է: Հիմա շատ կան, չէ՞, ասենք՝ հայ-իտալական, հայ-ֆրանսիական, հայ-գերմանական, բայց չես հասկանում՝ ի՛նչն է կապը, որտե՛ղ է սկսվում, որտե՛ղ է վերջանում… Ճապոնացիների հետ հենց այս նույն մեր համագործակցության արդյունքում մենք պատրաստվում ենք հոկտեմբերին մեկնել մեր տարածաշրջանի մի երկիր, որտեղ պետք է ներդնենք ու մաստեր կլաս անենք քրոնիկ փակ անոնթների տեխնիկան՝ իհարկե, մեր ճապոնացի գործընկերների անմիջական առաջարկով, այսինքն՝ եթե իրենք ինչ-որ մի տեղ ուզում են մի բան ներդնել, մենք գնում ենք և այդ պրոցեդուրան կամ այդ ուղղությունը զարգացնում:
-Անդրադառնանք վերապատրաստումներին և երիտասարդ կադրերին:
-Դարձյալ ամպագոռգոռ չթվա՝ այս յոթ տարիների ընթացքում «Բեսթ Լայֆ» կենտրոնը հանդիսացել է նաև մի մեծ դարբնոց երիտասարդ բժիշկների համար տարբեր ուղղություններով: Այստեղ պատրաստվել են և՛ անոթաբաններ, և՛ սրտաբաններ, և՛ սրտային վիրաբույժներ, և՛ ինտերվենցիոն՝ միջամտական, սրտաբաններ: Կոնկրետ թիվ չեմ կարող նշել, բայց շուրջ երկու տասնյակի է հասնում նման երիտասարդ բժիշկների թիվը, իսկ դա մեծ թիվ է՝ յոթ տարվա ընթացքում մի կենտրոնում 20 բժիշկ պատրաստել տարբեր ուղղություններով, տարբեր մասնագիտություններով…
Արհեստական բանականության դարաշրջանում մասնագետների թեորետիկ զարգացումն արդեն մի կողմ պետք է դրվի, որովհետև այսօր ցանկացած մեկը տանը նստած կարող է բազմաթիվ աղբյուրներից տեղեկություններ գտնել, օրինակ, ստենտավորման մասին: Արհեստական բանականությունը քեզ կասի՝ ինչ է ստենտավոումը, բայց արդեն իրական ստենտավորումը տեղում պիտի տեսնես, պրակտիկայում: Երբ բժիշկը հիվանդի հետ վիրահատարանում է, այդտեղ ոչ մի արհեստական բանականություն, այդտեղ միայն Աստված կարող է օգնել…
Կարծում եմ՝ այսօր պետք է պրակտիկան զարգացնել, այսինքն՝ եթե դու վիրահատարանում լավ բժիշկ ես, արդեն լավ բժիշկ ես, մնացածը կարող ես ինտերնետից իմանալ: Ուրիշ բան է՝ գնաս պրակտիկ բժշկության մեջ վիրահատական մեթոդ սովորես կամ դու սովորեցնես, այսինքն՝ վերապատրաստման առումով, իմ կարծիքով, ավելի է կարևորվել պրակտիկ բժշկությունը, ոչ թե տեսականը:
-Բժի՛շկ, իսկ սարքավորումների վերաբերյալ ի՞նչ կասեք, «Բեսթ Լայֆը» հագեցա՞ծ է նորագույն տեխնիկայով:
-Մենք մի քանի տարին մեկ թարմացնում ենք մեր բոլոր գործիքները՝ օգտվելով ճապոնական «Ասահի», «Մեդլայն», ամերիկյան «Ջեներալ Էլեկտրիկ» ընկերությունների ապրանքներից: Վերջինը անգիոգրաֆների և էխոկարդիոգրաֆների արտադրության առաջատարն է: Թե՛ անգիոգաֆները, որոնց միջոցով կատարում ենք ստենտավորումը, թե՛ էխոները, որոնց միջոցով կատարվում է ախտորոշում, լաբորատոր սարքերը, անալիզատորները՝ ամեն բան փորձում ենք թարմացնել: Իհարկե, այդ ամենը մեծ ֆինանսական ծախս է կազմում, բայց փորձում ենք ամեն դեպքում հետ չմնալ ու գնալ առաջ:
-«Բեսթ Լայֆը» մասնավոր կենտրոն է, հետաքրքիր է, այստեղ պետպատվեր գործու՞մ է:
-Նշանակություն չունի՝ կենտրոնը պետակա՞ն հիվանդանոց է, թե՞ մասնավոր, բոլոր կենտրոններն աշխաում ենք միևնույն սկզբունքներով, այսինքն՝ այսինչ բանը պետպատվերով անցնում է, մեզ մոտ էլ է անցնում. առանց սահմանափակման բոլոր հիվանդների պարագայում, ում հասնում է ցանկացած պետական հիվանդանոցում պետպատվեր, մեզ մոտ նույնպես հասնում է:
-Իսկ ի՞նչ կասեք առողջության պետական ապահովագրության մասին:
-Միանշանակ կարելի է ասել, որ սա մի շարք պացիենտների հնարավորություն տվեց անցնել հետազոտություններ, անել այնպիսի վիրահատություններ, որոնք իրենք ի վիճակի չէին անցնելու: Այո՛, կան բացեր, ցանկացած նորություն էլ այդպիսին է: Խնդիրների առաջացման դեպքում պետք է խելամիտ լուծումներ տալ, ոչ թե անտեսել, բայց, ինչ խոսք, պետական ապահովագրությունը միանշանակ մի շարք հիվանդների հնարավորություն տվեց և՛ հետազոտվել, և՛ խնդրի առկայության դեպքում անցնել մի շարք բարդ վիրահատություններ… Անշուշտ, պետական ապահովագրությունը մեծ ու դրական դեր ունեցավ մեր ժողովրդի համար:
-Բժի՛շկ, Ձեր կենտրոն ավելի շատ կանա՞յք են դիմում, թե՞ տղամարդիկ, ունե՞ք վիճակագրություն:
-Միանշանակ՝ սիրտ-անոթային հիվանդություններն ավելի արտահայտված են տղամարդկանց մոտ, բայց դա այդպես է մինչև 60-65 տարեկանը, դրանից հետո հավասարվում է, իսկ ավելի վերև գնալուց մի բան էլ կանանց մոտ ավելի շատանում է, այսինքն՝ տարիքի հետ կապված այդ դինամիկան փոխվում է:
-Պարոն Համբարձումյան, ի՞նչ կասեք բժշկին դիմելու մշակույթի մասին, փոխաբերական իմաստով ասում են՝ մինչև դանակը ոսկորին չի հասնում, մարդիկ բժշկի չեն դիմում: Արդյոք այսօր այդ առումով փոփոխություն չկա՞:
-Չնայած բժշկության զարգացմանը՝ հիվանդութուներն էլ մեծ աճ ու զարգացում են գրանցում: Ճիշտ է, ոմանք ասում են՝ ախտորոշիչ հնարավորություններն են շատացել, այսինքն՝ մենք շատ դեպքեր ենք հայտնաբերում: Դեմ չեմ, դա էլ է ճիշտ, բայց մի ճշմարտություն կա. քրիստոնեական երկրում ենք ապրում, պիտի դա էլ հասկանանք՝ հստակ ասվում է, որ որտեղ մեղքը, նախանձը, իրար վրա ցեխ շփելը շատանում են, այնտեղ էլ հիվանդություններն ու մահերն են շատանում, դրանք միանշանակ մեծապես կապված են միմյանց հետ, այսինքն՝ որտեղ քո, քո երկրի հոգևոր մթնոլորտն է՝ միմյանց զիջող ենք, ներող ենք, սիրող ենք, թե իրար ատում ենք, չարացած ենք, բամբասում ենք, ուրախանում ենք ուրիշի դժբախտությունից, իմ կարծիքով՝ այդ ամենն ուղղակիորեն կապված է: Դա է պատճառը, որ և՛ Հայաստանում, և՛ ամբողջ աշխարհում բոլոր ուղղություններով հիվանդացությունները միանշանակ շատացել են՝ չնայած բժշկության զարգացմանը: Եվ ես շատ հաճախ նաև մտածում եմ հիմա՝ չնայած աշխարհը զարգացած է, ի՞նչն է ամբողջապես բուժվում բժշկության մեջ. ո՛չ մի բանը, ո՛չ մի բան չկա: Նույն սուր ինֆարկտի պարագայում մենք այդ հիվանդությունը սուր փուլից քրոնիկ ենք դարձնում, կյանքը երկարում է, բայց դա չի նշանակում՝ մարդը բուժվեց:
-Բժիշկ, իսկ կանխարգելիչ ստուգումները որքանո՞վ են կարևոր առողջության պահպանման գործում:
-Պրոֆիլակտիկ, կանարգելիչ ստուգումները, մանավանդ՝ այն անձանց դեպքում, ովքեր ռիսկի խմբում են, չափազանց կարևոր են: Սիրտ-անոթային ինֆարկտների դեպքերն այսօր բազմաթիվ են: Եթե մարդն ունի շաքարային դիաբետ, բարձր ճնշում, գերքաշ կամ բարձր խոլեստերին, ուրեմն՝ նա ռիսկի խմբում է և պետք է անպայման ցանկացած գանգատի պարագայում դիմի բժշկի՝ սրտաբանի, որպեսզի կանխարգելվեն հետագա բոլոր բարդությունները:
-Իսկ ի՞նչ է պետք առողջ ապրելակերպի համար:
-Ֆիզիկական ակտիվությունն ամենակրարևորն է: Բժշկության մեջ հիմա ռեաբիլիտացիան կամ վերականգնումն առանձին ճյուղ է: Օրինակ՝ ինֆարկտ տարած մարդը շատ հաճախ կարծում է, թե պիտի գնա տանը անշարժ նստի, ու վերջ, բայց ընդհակառակը, նույնիսկ այդ պարագայում պետք է բարձրացնել ֆիզիկական ակտիվության շեմը, օրգանիզմի նյութափոխանակությունը, որ հետագա բարդությունները, ռիսկերը մինիմալի հասցվեն: Իհարկե, դրա մեջ մտնում են նաև չծխելն ու չխմելը: Հստակ ապացուցված է, որ ծխողների և խմողների պարագայում սիրտ-անոթային հիվանդությունները մի քանի անգամ ավելի շատ են հանդիպում: Մեր ժողովուրդը կոնկրետ մի դեպք կվերցնի, կասի՝ ա՛յ, այս մեր հարևանը ո՛չ ծխում, ո՛չ խմում էր, բայց ինֆարկտ տարավ, մինչդեռ այդ կապը հստակ ապացուցված է:
-Դուք մարդկային կյանքերի հետ ենք գործ ունենում, կա՞ մի պահ, երբ բժիշկը հասկանում է, որ այն, ինչ կախված է մարդուց, արդեն արվել է, մնացածը մեկ այլ ուժի գործն է…
-Միանշանակ, ես համաձայն եմ, ինքս քրիստոնյա երկրում եմ ապրում, հավատում եմ Աստծուն, հավատում եմ մեր Տեր ու Փրկիչ Հիսուս Քրիստոսին և վստահ եմ՝ դու կարող ես ամեն ինչ իդեալական անել, ու անսպասելի մի բարդություն, մի խնդիր՝ դու էլ չհասկանաս՝ ինչի՛ց եղավ, և հակառակը՝ կարող է լինել մի շատ բարդ, ծանր հիվանդ, որ մտածես՝ այստեղ հույս չկա, բայց այնքան արագ ամեն ինչ ստացվի, դու էլ չհասկանաս, թե ինչպես կարող է այս բարֆ դեպքում այսպես հեշտ ստացվել, իսկ այս հեշտ դեպքում՝ այսքան բարդ: Միանշանակ աստվածային ֆակտորը… Դրա համար ես միշտ ամեն գործողությունից առաջ խնդրում եմ… Իհարկե, ես պետք է ինքս ներդրվեմ, ես պետք է լինեմ լավ մասնագետ, դու պետք է քեզնից կախված ամեն հնարավորն անես, այսինքն՝ որպես մասնագետ կարդաս, վերապատրաստվես, իմանաս, բայց այստեղ վերջին խոսքն Աստծունն է, պետք է Աստծո ձեռքը, հաջողությունը, օգնությունը…
-Բժի՛շկ, ի՞նչ կմաղթեք մեր ընթերցողներին:
-Մեր պացիենտներին երկու տեսանկյունից մաղթանքներ կհղեմ, մեկը՝ որպես հայ մարդ, մյուսը՝ որպես բժիշկ:
Որպես հայ մարդ՝ կմաղթեմ, որ լինենք իրար սիրող, ներող, համբերող, եթե մեկը մեզնից ուժեղ է, թող թույլին օգնական լինի, ով ի վիճակի է՝ մյուսի խնդիրները տանի, այսինքն՝ ուս ուսի տված իրար հետ առաջ գնանք, ոչ թե պառակտվենք, միմյանց քննադատենք, դատենք, ցածրացնենք, ի վերջո՝ քրիստոնյա երկրում ենք, հենց մեր Աստված էլ դա է ասում՝ իրար սիրեք, ներեք, զիջեք… Մի խոսքով՝ այդպես ավելի առողջ կապրենք:
Իսկ որպես բժիշկ՝ խորհուրդ կտամ, որ ճիշտ ժամանակին դիմեն բժշկի, եթե ռիսկի խմբի մեջ են, ունեն գենետիկա, կրծքավանդակի ցավ և այլն, հարևանին կամ այլ ոչ կոմպետենտ մարդու չհարցնեն՝ ի՛նչ անել, այլ դիմեն մասնագետի:
Զրույցը վարեց Հովհաննես Գրիգորյանը
30.09.2026