Վերջերս Կազմակերպված հանցավորության և կոռուպցիայի հաղորդման կենտրոնը (OCCRP) հրապարակել է նյութ այն մասին, թե ինչպես է Ադրբեջանը խանգարել Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտեին (ԿԽՄԿ) օգնություն տրամադրել Լեռնային Ղարաբաղի անկլավի բնակչությանը իննամսյա պաշարման ժամանակ։ Հոդվածում ասվում է նաև, որ ադրբեջանական Կարմիր մահիկը, որը մտնում է Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի միջազգային շարժման մեջ, միջամտել է իր գործընկերների աշխատանքին, գրում է theins.ru-ն։
Theins.ru-ն հարցում է ուղարկել ԿԽՄԿ-ին և ստացել պատասխան նամակ ԿԽՄԿ հաղորդակցության հարցերով խորհրդական Քլեր Կապլունի գրասենյակից, որտեղ ասվում է, որ կազմակերպությունը միշտ պահպանել է «չեզոքություն և անաչառություն» ղարաբաղյան հակամարտության գոտում աշխատելիս և 2023 թվականից ի վեր «շարունակական երկխոսության մեջ» է ադրբեջանական Կարմիր մահիկի հետ: Սակայն ԿԽՄԿ-ի այդ պատասխան նամակը չի պարունակել պատասխաններ theins.ru-ի կողմից տրված կոնկրետ հարցերին։
Ադրբեջանի կողմից կազմակերպված Լեռնային Ղարաբաղի շրջափակումը տևել է 2022 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերը, երբ ադրբեջանական բանակը հարձակվեց ու գրավեց տարածաշրջանը, իսկ նրա ողջ բնակչությունը ստիպված էր փախչել Հայաստան։ Շրջափակումը հանգեցրել էր հումանիտար աղետի, 120 հազար բնակիչ զրկվել էր առաջին անհրաժեշտության ապրանքներից, այդ թվում սննդից և դեղորայքից։ Այդ ամբողջ ընթացքում Կարմիր Խաչի աշխատակիցները միակ մարդիկ էին, ովքեր մուտք ունեին Լեռնային Ղարաբաղ և կարող էին սահմանափակ քանակությամբ ապրանքներ տանել այնտեղ։ ԿԽՄԿ-ի մի նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյա անանունության պայմանով OCCRP-ին ասել է, որ բնակիչներին դուրս բերելն ավելի ու ավելի դժվար էր դառնում, քանի որ Ադրբեջանի իշխանությունները խոչընդոտներ էին ստեղծում իրենց համար: «Նրանք ճնշում էին գործադրում մեզ վրա՝ փոքր բաներից մինչև Ադրբեջանի ԱԳՆ-ի մակարդակի ավելի մեծ հարցեր», – ասել է պաշտոնյան բացատրելով, որ ստեղծվել են բյուրոկրատական և նյութատեխնիկական խոչընդոտներ, իսկ երբեմն ուղղակիորեն են տեղաշարժի արգելքներ դրվել։ Ինչպես գրում է OCCRP-ը, այդ տեղեկությունը հաստատել են ԿԽՄԿ-ի նաև այլ աշխատակիցներ, եղել են հաղորդումներ տեղական լրատվամիջոցներում, ինչպես նաև այդ ամենը հաստատել են տեղի բնակիչները։
ԿԽՄԿ-ի պաշտոնյան նաև ասել է, որ Ադրբեջանի իշխանություններն արգելել են կազմակերպությանը վառելիք տեղափոխել Լեռնային Ղարաբաղ, որն անհրաժեշտ էր, այդ թվում շտապօգնության մեքենաների և էլեկտրաէներգիայի խափանումներից տուժած Ստեփանակերտի հիվանդանոցի գեներատորների համար։ Արդյունքում աշխատակիցները գաղտնի են վառելիք տեղափոխել։ Հիվանդներից մեկին, ով տեղափոխում էր ԿԽՄԿ մեքենայով, առևանգել են ադրբեջանցի սահմանապահները։ Այդ պահից սկսած, օգնության աշխատողներն այլևս ունակ չեն եղել երաշխավորել այն մարդկանց անվտանգությունը, ովքեր փորձում են լքել տարածաշրջանը: Հուլիսի վերջին ԿԽՄԿ-ն հայտարարել էր, որ այլևս չի կարող սնունդ մատակարարել Լեռնային Ղարաբաղ։ Կազմակերպությունը չնշելով պատճառները միայն դիմել է «համապատասխան որոշում կայացնողներին» խնդրելով «թույլ տալ ԿԽՄԿ-ին վերսկսել մարդասիրական գործունեությունը»:
Ադրբեջանական Կարմիր մահիկի ներկայացուցիչները հրապարակավ դեմ են արտահայտվել Լեռնային Ղարաբաղում Կարմիր խաչի աշխատանքին, ինչպես նաև կրկնել են պաշտոնական ադրբեջանական քարոզչության այն թեզերը, որոնք հերքում են թե՛ շրջափակման փաստը, թե՛ տարածաշրջանի բնակչության կրած դժվարությունները։ Լեռնային Ղարաբաղի ողջ բնակչության բռնի տեղահանումից մի քանի օր անց, որը Եվրախորհրդարանը ճանաչեց որպես էթնիկ զտում, ադրբեջանական Կարմիր մահիկի ղեկավար Նովրուզալի Ասլանովը թվիթերում լուսանկար էր հրապարակել Կարմիր մահիկի շարասյունից և գրել. «Մեր պատվավոր առաքելությունն ավարտված է»։ Ե՛վ Ասլանովը, և՛ Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերության գլխավոր քարտուղար Ջեյհուն Միրզոևը բազմիցս են հրապարակավ գովաբանել Իլհամ Ալիևին, ով իշխանությունը ժառանգել է հորից և արդեն երեսուն տարուց ավելի միայնակ կառավարում է Ադրբեջանը։
OCCRP-ի հրապարակումից հետո ադրբեջանական լրատվամիջոցներում արշավ է սկսվել հոդվածի հեղինակ շվեդ լրագրող և մարդաբան Ռասմուս Կանբաքի դեմ։ Լրատվամիջոցների տարբեր նյութերում լրագրողին անվանել են հայ լոբբիստ ու Ադրբեջանի թշնամի։
Ինչպես theins.ru-ին ասել է ինքը՝ Կանբաքը, նախկինում նա արդեն ենթարկվել էր ինչպես Ադրբեջանի իշխանությունների ճնշումներին, այնպես էլ տեղական լրատվամիջոցների հարձակումներին: «Որքան ես հասկանում եմ, նրանք ինձ համարում են ադրբեջանցի այլախոհների ցանցի անդամ, ովքեր իբր կապված են հայկական հետախուզական ծառայությունների հետ։ Այդ ամենը, իհարկե, պարանոյիկ դավադրության տեսություն է։ Նախկինում էլ ինձ տարբեր կերպ են անվանել՝ մեդիա ահաբեկիչից մինչև լրտես։ Նման հարձակումներ եղան այն բանից հետո, երբ ես հրաժարվեցի ստորագրել (Շվեդիայում) Ադրբեջանի դեսպանատնից ստացված փաստաթուղթը, որտեղ ասվում էր, որ զղջում եմ 2020 թվականի պատերազմից հետո Լեռնային Ղարաբաղ կատարած այցերիս համար։ Դեսպանատան փաստաթղթի հետ միասին ուղարկված էր նաև Ադրբեջան վճարովի ուղևորության հրավեր։ Գրեթե անմիջապես այն բանից հետո, երբ ես հրաժարվեցի ստորագրել այն, սկսվեցին հետապնդումները, որոնք վերջին երեք տարիների ընթացքում մեկ ուժեղանում, մեկ թուլանում են: Կար ժամանակ, երբ Ադրբեջանի ներկայացուցիչները փորձում էին խանգարել իմ համագործակցությանը որոշ հրատարակությունների հետ։ Եվ ես ստիպված էի հնարավոր ճնշումների մասին զգուշացնել այն խմբագիրներին, որոնց հետ աշխատելու էի: Ես հիմա էլ դա շարունակում եմ անել»,-պատմել է Ռասմուս Կանբաքը։