Ինչո՞ւ է հայկական կոնյակն արգելափակվել Վրաստանի մաքսային կետում

Մայիսի 21-ին հայկական կոնյակ  ու ալկոհոլային խմիչքներ արտադրողներն ու արտահանողները նոր բողոքի ակցիա են անցկացրել Երևանում Վրաստանի դեսպանատան առջև։ Նրանք պահանջում են բաց թողնել Վրաստանի տարածքում մնացած հայկական բեռնատարները։ Դա արդեն երկրորդ հանրահավաքն էր, բայց որևէ շոշափելի արդյունք չկա, գրում է dw.com–ը։ Մատակարարման ուշացումները զգալի ֆինանսական վնաս են պատճառում ընկերություններին, որոնք ստիպված են տուգանքներ վճարել ժամկետները չպահպանելու համար և կորցնում են վստահությունն արտաքին շուկաներում։

Dw.com–ի հետ հարցազրույցում Պռոշյանի կոնյակի գործարանի արտահանման մենեջեր Գայանե Պողոսյանը խոսել է հայկական ալկոհոլային արտադրանքի Վրաստանի միջոցով արտահանման շուրջ ստեղծված ճգնաժամային իրավիճակի մասին։ Նրա խոսքով այս պահին Թբիլիսիի վրացական «Գեզի» մաքսային տերմինալում գործարանի արտադրանքով 15 բեռնատար կա՝ 14-ը կոնյակով և մեկը՝ գինով։ Նրանցից որոշներն այնտեղ են ավելի քան մեկ ամիս։ «Առաջին մեքենան անցակետ է ժամանել ապրիլի 15-ին, իսկ ապրիլի 18-ին վերցվել են նմուշներ փորձարկման համար։ Այդ ժամանակից անցել է ավելի քան մեկ ամիս, բայց մենք դեռևս չենք ստացել լաբորատոր փորձարկման որևէ արդյունք կամ որևէ բացատրություն», – պատմել է Պողոսյանը։

Գործարանի ներկայացուցիչն ընդգծել է, որ իրավիճակը դուրս է գալիս սովորական մաքսային ընթացակարգերից։ Կանոնների համաձայն լաբորատոր փորձարկումները պետք է տևեն 3-ից 15 օր, սակայն իրական ժամկետները զգալիորեն գերազանցվում են։ Ավելին, նույնիսկ գինով բեռնատարը, որը, ըստ Պողոսյանի, չպետք է որևէ փորձաքննության ենթարկվի, նույնպես արգելափակված է։ «Սա այլևս միայն նմուշառման խնդիր չէ։ Այստեղ ակնհայտ է, որ կա ևս մեկ բան, որի մասին մենք, ցավոք, տեղեկացված չենք։ Մենք չենք հասկանում պատճառները, բայց ուզում ենք իմանալ։ Նույնիսկ եթե մեզ չասեն պատճառները, իրենց մեջ պահեն, միևնույն է, գոնե լուծեն խնդիրը և բացեն ճանապարհը մեզ համար», – հավելել է նա։

Այլ արտադրողներ նույնպես բախվել են նմանատիպ դժվարությունների։ Պողոսյանի խոսքով «Գեզի» տերմինալում արգելափակվել են առնվազն յոթ հայկական ընկերությունների մեքենաներ։ Արտահանողները մտավախություն ունեն, որ ապագայում այլ կատեգորիաների ապրանքները ևս՝ մրգերից մինչև արդյունաբերական արտադրանք, կարող են ենթարկվել արգելափակումների։ «Մենք արդեն մեկ ամիս է, ինչ չենք կարողանում արտադրանք մատակարարել Ռուսաստան և Բելառուս: Դա սպառնում է երկրի տնտեսությանը», – ընդգծել է Պողոսյանը նշելով, որ չնայած բողոքի ցույցերին և պաշտոնյաների հետ հանդիպումներին, խնդիրը չի լուծվել: Նա պնդում է, որ իրավիճակը զգալի ֆինանսական ծախսեր է առաջացնում արտադրողների և արտահանողների համար հաշվի առնելով ինչպես ուղղակի կորուստները, այնպես էլ ուշացած մատակարարումների համար նախատեսված տուգանքները։

Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն ընդունել է խնդրի գոյությունը և հայտարարել, որ գերատեսչությունն ամեն օր աշխատում է դրա լուծման համար։ Նա նույնիսկ հանդիպել է կոնյակի արդյունաբերության ներկայացուցիչների հետ և չի բացառել իրավիճակը քննարկելու համար Վրաստան իր անձնական այցի հնարավորությունը։ «Խնդիրն իսկապես գոյություն ունի, և ես կարծում եմ, որ մեր ձեռնարկատերերը ճիշտ են», – dw.com–ին տված հարցազրույցում ասել է նախարարը նշելով, որ «մեր վրացի գործընկերների հետ քննարկվում են տարբեր սցենարներ»։

Միևնույն ժամանակ, վրացական իշխանությունները պնդում են, որ հայկական կոնյակի առաքումների հետ կապված ուշացումներ չկան, և որ ընթացակարգերն ընթանում են «սովորականի պես»։ «Ուշացումներ չկան», – bm.ge-ին հայտնել են Վրաստանի ֆինանսների նախարարության եկամուտների ծառայությունից։ Միևնույն ժամանակ, ինչպես հայտնել է Գայանե Պողոսյանը, Երևանում Վրաստանի դեսպանատունը միայն հաստատել է, որ վրացական կողմն իրավունք ունի անցկացնել ապրանքների կարանտինային ստուգումներ «առանց նշելու նման ստուգումների ժամկետներն ու ընթացակարգերը»։

Վրացի քաղաքագետ Գելա Վասաձեն կարծում է, որ վրացական իշխանությունների գործողությունները կարող են անօրինական լինել: «Տրանզիտային բեռները չեն ենթարկվում ստուգման: Սա տարօրինակ է, և իշխանությունները, կարծես, պարզապես ժամանակ են ձգում»,– ասել է նա: Նրա կարծիքով, դա կարող է պայմանավորված լինել Վրաստանի ներսի որոշակի բիզնես խմբերի կողմից գործադրվող ճնշումներով։

Մյուս կողմից, տնտեսագետ և Կովկասի համալսարանի պրոֆեսոր Վախթանգ Պարցվանիան տեղի ունեցողի մեջ հնարավոր արտաքին քաղաքական ֆոն է տեսնում։ Նա կարծում է, որ վերահսկողության խստացումը կարող էր տեղի ունենալ ռուսական կողմի խնդրանքով։ Անցյալ տարվա օգոստոսին ռուսական կազմակերպությունները՝ Կեղծարարության դեմ պայքարի ասոցիացիան և Ռուսաստանի կոնյակ արտադրողների միությունը, հայտարարություն տարածեցին, որ «ռուսական խանութներում վաճառվող հայկական կոնյակների գրեթե 90 %-ը», իբր, «անվտանգ չեն»։ Նրանք նաև պնդում էին, որ հայկական արտադրության կոնյակի գրեթե կեսը «պարունակում է ոչ խաղողի սպիրտ»։ Այդ մեղադրանքները համընկան հայ-ռուսական հարաբերությունների սրման հերթական փուլի հետ։ «Վրաստանը փորձում է պահպանել Ռուսաստանի նկատմամբ հավատարմությունը՝ որպես իր խոշորագույն առևտրային գործընկերներից մեկի։ Սա հատկապես արդիական է Արևմուտքի հետ հարաբերությունների վատթարացման ֆոնին», – բացատրել է Պարցվանիան նշելով, որ Վրաստանը կախված է Ռուսաստանից ցորենի, ալյուրի, հնդկացորենի և այլ ապրանքների մատակարարումներով։ 

Գելա Վասաձեն այլ կարծիքի է ասել, որ բեռների ուշացումը, հավանաբար, քաղաքական ենթատեքստ չունի։ «Ռուսաստանը դժվար թե խնդրի Վրաստանին խոչընդոտել տարանցումը, նա չի տատանվի ինքը դա անել։ Միևնույն ժամանակ, ես չեմ տեսնում որևէ լուրջ վատթարացում Երևանի և Մոսկվայի, կամ Թբիլիսիի և Երևանի միջև հարաբերություններում», – ասել է նա։ Վասաձեն նշել է, որ բեռների ուշացումը կարող էր տեղի ունենալ այն պատճառով, որ վրացական իշխանությունների հետ կապված որոշ ձեռնարկատերեր «խնդրել» են արհեստականորեն երկարաձգել տարանցման գործընթացը, բայց միայն գործարար պատճառներով։

ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալներով՝ 2023 թվականին և 2024 թվականի առաջին կեսին Հայաստանը Ռուսաստան է արտահանել ավելի քան 275 միլիոն դոլարի կոնյակ։ Ռուսաստանը մնում է դրա հիմնական վաճառքի շուկան, որը կազմում է հայկական կոնյակի արտահանման մինչև 80 %-ը։

Հաշվի առնելով դեպի ծով ելքի բացակայությունը, Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ փակ սահմանները, ինչպես նաև իրանական երթուղու բարձր արժեքը Վրաստանն է Հայաստանի համար հիմնական տարանցիկ միջանցք։ Թբիլիսիի միջոցով լոգիստիկայի ցանկացած խափանում լուրջ մարտահրավեր է Հայաստանի արտաքին տնտեսական գործունեության համար։ «Հուսով ենք, որ ստիպված չենք լինի հանրահավաքից հանրահավաք անել միայն աշխատելու հնարավորություն ունենալու համար», – եզրափակել է Պողոսյանը։