Ինչի՞ կհանգեցնի Բաքվի հետ երկխոսությունը. քաղաքագետը` հնարավոր զարգացումների մասին. Կարևորը` երկխոսությունը նոր կորուստներ չբերի Հայաստանին

Ռուսաստանցի լրագրող, գրող և քաղաքագետ Արմեն Գասպարյանը Sputnik Արմենիա ռադիոկայանի «Իրականում» հաղորդաշարի շրջանակում անդրադարձել է Հայաստանում և Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող գործընթացներին։

Ադրբեջան

Կարևորը` երկխոսությունը նոր կորուստներ չբերի Հայաստանին

Դժվար է պատկերացնել այս փուլում Հարավային Կովկասի խնդիրների քննարկումը Մոսկվա-Վաշինգտոն ձևաչափով։ Ռուսաստան–Ադրբեջան հարաբերությունները հեռու են բարենպաստ լինելուց, նաև այն պատճառով, որ Sputnik Ադրբեջանի մեր գործընկերները գտնվում են Բաքվի բանտում: Ակնհայտ է, որ դա չի նպաստում երկրների միջև երկխոսության զարգացմանը:

Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, հիշեցնեմ` ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Վաշինգտոնում համաձայնեց վերացնել Մինսկի խումբը, իսկ հենց այդ կառույցի աշխատանքն էր, որ արտացոլում էր Ռուսաստանի դիրքորոշումը: Հետևաբար այսօր լիովին պարզ չէ, թե ինչ խոսք կարող է կամ պետք է ասի Մոսկվան այստեղ: Եթե արյունահեղությունը դադարի, դա հիանալի կլինի, և Ռուսաստանը հայտարարել է այդ մասին: Սակայն չի կարելի հույս դնել երկրների միջև հարաբերությունների արագ կարգավորման վրա: Նույնիսկ մեկ սերնդի կտրվածքով մերձեցման ապահովումը դժվար կլինի, առավել ևս անհնար է մեկ գիշերվա ընթացքում փոփոխություններ ակնկալել: Վերջին 35 տարիների ընթացքում բացասականը չափազանց շատ է կուտակվել: Տարիներ շարունակ հակամարտություններ սնող թշնամանքի գործոնը չի վերացել և չի կարող անմիջապես վերանալ:

Եթե երկխոսություն սկսվի, միայն ողջունելի է։ Այնուամենայնիվ, կարևոր է, որ Հայաստանը բանակցությունների արդյունքում նոր դիրքեր չկորցնի։ 2020 թվականի նոյեմբերին ազգային ինքնությանը հասցված հարվածի հետևանքները դեռևս զգացվում են, ինչպես նաև այս տարվա գարնանը և ամռանը եկեղեցու շուրջ հրեշավոր իրադարձությունները։ Այժմ օրակարգում է այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» կամ «Թրամփի ուղու» հարցը, որի իմաստը դեռևս հստակ չի բացատրվել հասարակությանը։

Պատմագրության մեջ մի այսպիսի արտահայտություն կա` «վա՜յ պարտվածներին»։ Եվ եթե Բաքվի պահանջով Սահմանադրության փոփոխությունները դեռևս կարելի է անվանել համեմատաբար «հեշտ» քայլ, ապա «Արևմտյան Ադրբեջանի» մասին հրապարակային հայտարարությունները շատ ավելի լուրջ են։ Ի վերջո, մեր տարածաշրջանում նման գաղափարները տեսական հարթությունից շատ արագ անցնում են գործնականի։

Ռուսաստան

Չեմ բացառում, որ Հարավային Կովկասի հարցը քննարկվել է Ալյասկայում

Լիովին պարզ չէ, թե Ռուսաստանը նման իրավիճակում ինչ կարող է կամ պետք է անի։ Տարիներ շարունակ նա արել է հնարավոր և անհնար ամեն ինչ։ Հիմա Փաշինյանի գլխավոր խնդիրը կարծես Վաշինգտոնի վարչակազմի հետ շփումներն են։ Այսօր Ռուսաստանը, ինչպես միշտ, պատրաստ է շատ բան անել նախկին խորհրդային հանրապետությունների համար, սա անփոփոխ է։ Այլ հարց է, որ վերջին տարիների քաղաքական բաղադրիչն ավելի շատ բացասական բնույթ ունի, քան դրական։

Ենթադրում եմ, որ Ալյասկայում ոչ միայն Ուկրաինային վերաբերող հարցեր են քննարկվել, այլև շոշափվել է Հարավային Կովկասի թեման։ Եվ եթե այդ մասին հայտարարություններ չեն եղել, ուրեմն կա երկու հնարավոր բացատրություն` կա՛մ դեռ անհրաժեշտությունը չի առաջացել, կա՛մ դեռ ժամանակը չի եկել։ Հաճախ է լինում, որ կարևոր միջազգային բանակցությունների արդյունքները հայտնի են դառնում հաջորդ սերունդներին։ Սա միջազգային պրակտիկա է, և դրանից խուսափել հնարավոր չէ։

Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանի ներքաղաքական իրավիճակի վրա կովկասյան տարածաշրջանի ազդեցության մասին, ապա ես կողմ չեմ Կովկասի բաժանմանը Հյուսիսային և Հարավային մասերի։ Այս տարբերակումը ժամանակին առաջ քաշեցին բրիտանացիները, որոնք ձգտում էին արհեստականորեն բաժանել տարածաշրջանը, իսկ ավելի ուշ այն ամրապնդվեց քաղաքական և փորձագիտական բառապաշարում։ Ռուսաստանը ուշադիր հետևում է հետխորհրդային տարածքում տեղի ունեցող գործընթացներին։ Սա մեր աշխարհաքաղաքական շահերի ոլորտն է, միջազգային անվտանգության և ռազմավարական կայունության հարցերը։

Միևնույն ժամանակ Ռուսաստանը երբեք չի փորձել պարտադրել իր տեսակետը։ Նրա դիրքորոշումը միշտ էլ ծայրաստիճան պարզ է եղել՝ եթե համարում եք, որ դա ձեզ համար ավելի լավ կլինի, արե՛ք, միայն թե հետագայում չզղջաք, և արդյունքը չլինի քաոսը, ինչպես այսօր տեսնում ենք Ուկրաինայում։ Հայաստանի վերաբերյալ որոշակի մտահոգություններ, անշուշտ, գոյություն ունեն։

Բացի այդ, կան այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են Մաքսային միությունը, ԵԱՏՄ-ն, ՀԱՊԿ-ն, որտեղ Հայաստանը հիմա շատ անորոշ վիճակում է, որը հիշեցնում է տրոցկիստական «ոչ խաղաղություն, ոչ պատերազմ» բանաձևը։ Շիրակում կա նաև ռուսական ռազմաբազա։ Եվ երբ որոշ ակտիվիստներ հայտարարում են, թե պատրաստվում են ռուսական ռազմական ներկայության վերացմանը կոչ անող գործողություններ անցկացնել, դա, մեղմ ասած, չի կարող դրական ընկալվել Ռուսաստանում։

Եկեղեցի

Կրոնական հարցերում պետք է շատ նրբանկատ լինել

Այն, ինչ կատարվում է եկեղեցու շուրջ, բոլորը, բառացիորեն բոլորը, ում հետ ես շփվում եմ, ցնցված են։ Հատկապես այն բառապաշարը, որով իշխանությունները կիրառում են կաթողիկոսի մասին խոսելիս։ Մենք բոլորս տեսանք, թե ինչ կատարվեց Ուկրաինայում, ինչպես սկսվեց, ինչպես տեղի ունեցավ, այնպես չէ՞։ Բացի այդ, կա «Զանգեզուրի միջանցքի» գործոնը։ Հարցը արդիական է ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի, այլև Իրանի համար։

Թեև Փաշինյանն արդեն ներողություն է խնդրել եկեղեցու վրա որոշ հարձակումների համար, բայց տհաճ նստվածքը մնացել է, քանի որ այդ ամենը շատ է հիշեցնում ուկրաինական սցենարը։ Հատկապես նրա հայտարարությունը, որ պատրաստ է անձամբ գրել եկեղեցու կանոնագիրքը։

Այդ պահին իմ գործընկերներից շատերը բառացիորեն համրացան։ Ի վերջո, սրանք երկու տարբեր բաներ են՝ լինել ընդդիմադիր թերթի նախկին խմբագիր, իշխանության գալ «քայլողների հեղափոխությամբ» և ի վերջո դառնալ վարչապետ։ Բայց եկեղեցու հարցը իրականում ուրիշ բան է, և եկեղեցուն պետք է վերաբերվել նրբանկատորեն։

Իրան

«Թրամփի ուղին» հազիվ թե ոգևորի Թեհրանին

Փաշինյանի արձագանքից դատելով՝ իրանական գործոնը կա՛մ իրականում նրա համար նշանակություն չունի, կա՛մ նա ստացել է (չգուշակեմ՝ ումից) հստակ երաշխիքներ, որ Թեհրանի դիրքորոշումը կարող է անտեսվել: Սակայն Իրանի քաղաքական ղեկավարությունը բազմիցս հայտարարել է, որ նման իրավիճակն իր համար անընդունելի է: Սա նշանակում է միայն մեկ բան՝ տարածաշրջանում լարվածության նոր փուլ է սկսվում:

Թեհրանը լուրջ մտահոգություններ ունի, որ այսպես կոչված «Թրամփի ուղու» հետ Հարավային Կովկասում կարող են հայտնվել զինված ուժեր այն երկրներից, որոնց հետ Իրանը, մեղմ ասած, բարեկամական հարաբերություններ չունի: Եվ խոսքը ուժերի մասին է, որոնք կհայտնվեն հենց Իրանի սահմանին: Ակնհայտ է, որ նման հեռանկարը չի կարող ուրախացնել Թեհրանին: Միևնույն ժամանակ խնդիրը չպետք է սահմանափակվի միայն ամերիկյան զորքերի ներկայության հավանականությամբ. մտահոգությունները վերաբերում են շատ ավելի լայն շրջանակի խաղացողների:

Տեղին է կրկին հիշել «վա՜յ պարտվածներին» արտահայտությունը։ Հայաստանը պարտվեց պատերազմում և այժմ ստիպված է կատարել հաղթողների կամքը։ Եվ դա միայն Ադրբեջանը չէ, Թուրքիան նույնպես դեր է խաղացել։ Ժամանակակից իրողություններն այնպիսին են, որ տեսականից (նույնիսկ ամենաանհավանական) դեպի գործնական հեռավորությունը հաճախ շատ կարճ է։ Բավական է դիտարկել Գազայի հատվածի ողբերգությանը, որպեսզի համոզվենք դրանում։

Անկասկած, իրանցի քաղաքական գործիչները հաշվի են առնում այս բոլոր ռիսկերը։ Ի վերջո, մենք խոսում ենք այն իրադարձությունների մասին, որոնք կարող են ծավալվել անմիջապես իրենց երկրի շեմին՝ պետական սահմանին։

Տրամաբանական է ակնկալել, որ Թեհրանը դրանց կարձագանքի ամենաակտիվ ձևով։