Ռուս քաղաքագետ, «Ռազմավարական մշակույթի հիմնադրամի» փորձագետ Անդրեյ Արեշևը պատասխանել է ռուս–հայկական հարաբերությունների վերաբերյալ հարցերին, գրում է fondsk.ru-ն։
– Ու՞ր են գնում հայ-ռուսական հարաբերությունները հիմա։ Մի կողմից, Մոսկվան մեղադրում է Հայաստանի իշխանություններին դեպի Արևմուտք շրջվելու մեջ, մյուս կողմից, Հայաստանում կա այն ընկալումը, որ, ընդհակառակը, Նիկոլ Փաշինյանը, չնայած իր հրապարակային հակառուսական հայտարարություններին, իրականում անում է այն, ինչ Մոսկվան է ակնկալում նրանից։
– Կարծում եմ, որ ռուս-հայկական հարաբերությունները ներկա փուլում, իհարկե, չափազանց հակասական են ու տարբեր ուղղվածություններ ունեն։ Մինչդեռ ռազմաքաղաքական վեկտորը և անվտանգության ոլորտը, անկասկած, բնութագրվում են որոշակի դեգրադացիայով, որը մենք տեսնում ենք ոչ միայն հայտարարություններում, այլ նաև կոնկրետ գործողություններում, մասնավորապես՝ Հայաստանի հեռանալը ՀԱՊԿ-ից և Արևմուտքի հետ կապերի ցուցադրական ամրապնդումը ռազմաքաղաքական և անվտանգության ոլորտներում։ Բայց տնտեսական ոլորտում մենք տեսնում ենք, որ պահպանվում է դրական դինամիկան և փոխկախվածությունը։ Եվ ինձ թվում է, որ Մոսկվան և Երևանը կանեն ամեն ինչ պահպանելու համար ներկայումս գոյություն ունեցող հարաբերությունների դրական տարրերը։ Եվ դա հիմնականում տնտեսական ոլորտում՝ ձգտելով թույլ չտալ, որ անբարյացակամ հռետորաբանությունը գերազանցի որոշակի մակարդակ, ինչը անխուսափելիորեն կհանգեցնի խզման։ Ավելին, ինձ թվում է, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև առաջնորդական դիվանագիտությունը որոշ ժամանակով օգնում է մեղմել նույնիսկ բավականին զգայուն քաղաքական հարցերը։ Միևնույն ժամանակ, բավականին պարզ է, որ բացասական պատմությունների, բացասական միտումների և բացասական հայտարարությունների քանակական կուտակումը կարող է վաղ թե ուշ անցնել այնպիսի սահմանը, որից այն կողմ դժվար կլինի պահպանել նույնիսկ երկկողմ երկխոսության ներկայիս մակարդակը։ Այնուամենայնիվ, մենք տեսնում ենք, որ անվտանգության ոլորտում Միացյալ Նահանգներն է արդեն դառնում Հայաստանի հիմնական գործընկերներից մեկը՝ փոխարինելով Ռուսաստանին։ Մենք տեսնում ենք, որ նույնիսկ ատոմակայանի հարցում, որը ռազմավարական նշանակություն ունի Հայաստանի տնտեսության ապագայի և հայկական կողմի ընդհանուր առաջնահերթությունների համար, Հայաստանի իշխանությունները նախընտրում են ամերիկյան ատոմակայանի նախագիծը։
– Հաշվի առնելով սա՝ որքանո՞վ է ճիշտ այն սպասումը, որ տնտեսական հարաբերությունները կօգնեն պահպանել քաղաքական հարաբերությունները։ Որովհետև հետխորհրդային տարածքում մենք բազմիցս ենք տեսել դեպքեր, երբ քաղաքականությունն ավելի կարևոր է եղել, քան տնտեսությունը։ Օրինակ՝ Ուկրաինան կամ Վրաստանը Միխեիլ Սաակաշվիլիի օրոք։
– Ես կցանկանայի մի փոքր մանրամասնել իմ միտքը, որը, թերևս, տնտեսական համատեքստում հստակ չի արտահայտվել։ Ես կարծում եմ, որ այստեղ ամեն ինչ այդքան էլ պարզ չի լինի, և մասնավորապես՝ տնտեսական հարաբերությունները կմասնատվեն և կքայքայվեն մինչև տարբեր ընկերությունների հետ փոխազդեցությունների մակարդակ։
– Դուք հիշատակեցիք «Ռոսատոմը» և Հայաստանի բազմիցս հայտարարությունները ատոմային էներգիայի ոլորտում Ռուսաստանից հեռանալու անհրաժեշտության մասին։
– Այո, կարող ենք ենթադրել, որ այստեղ հարաբերությունները որոշ չափով կվատթարանան՝ հենց այն պատճառով, որ ատոմային էներգիան սերտորեն կապված է ռազմաքաղաքական և անվտանգության հարցերի հետ։ Մենք հասկանում ենք, թե ինչու։
Բայց, միևնույն ժամանակ, լոգիստիկան, որոշակի առևտրային գործարքները և տրանսպորտը, այդ թվում՝ Հայաստան–Վրաստան–Ռուսաստան երթուղով, որը, կոպիտ ասած, հնարավոր երթուղիներից մեկն է, օգտակար են Հայաստանի և հայկական իշխանությունների համար և որոշակի եկամուտներ են ստեղծում բյուջեի համար։ Այդ կապերը, կարծում եմ, առայժմ կպահպանվեն՝ կրկին մինչև մեծ քաղաքականությունը չխառնվի և մինչև Հայաստանը զգալի ճնշման չենթարկվի իր արևմտյան գործընկերների կողմից՝ կրճատելու առևտրային և տնտեսական կապերը, որոնք թույլ են տալիս Ռուսաստանին շրջանցել պատժամիջոցները։
Մենք լավ հասկանում ենք, որ դա վերաբերում է Թուրքիային և նույնիսկ առանձին չինական ընկերություններին։ Ահա մի վերջին օրինակ՝ չինական ընկերության հրաժարումը Arctic LNG 2-ին սարքավորումներ մատակարարելուց։ Մենք տեսնում ենք, որ դա աշխատում է։ Եվ կարծում եմ, որ այն կաշխատի նաև Հայաստանում։
Այսպիսով, այստեղ, իհարկե, մենք պետք է ընդունենք քաղաքական և տնտեսական հարցերի միջև դիալեկտիկական փոխկապվածությունը և արդյունավետ լծակների անհրաժեշտությունը առաջացող խնդիրները ինչ-որ կերպ լուծելու համար։ Այն փաստը, որ քաղաքական երկխոսությունը որպես այդպիսին գոյություն չունի, կամ որ այն իրականացվում է փոխադարձ մեղադրանքների և երկու կողմերից ոչ միշտ մտածված, հուզական հայտարարությունների միջոցով, խորապես մտահոգիչ է։