Ռուսաստանը 30 տարվա ընթացքում առաջին անգամ հացահատիկի առաքումն է իրականացրել դեպի Հայաստան Բաքվի միջով անցնող նոր երկաթուղային երթուղով, 15 հացահատիկ տեղափոխող բեռնատար վագոններից բաղկացած գնացքը անցել է Ադրբեջանով և Վրաստանով և հատել է Հայաստանի սահմանը, գրում է svpressa.ru–ն։
Նախկինում Ռուսաստանից Հայաստան արտահանումը հիմնականում իրականացվում էր այլ ճանապարհով՝ ցամաքային սահմանային անցակետով և ծովային ճանապարհով՝ Վրաստանի միջով։ Ի՞նչ է լինելու հաջորդիվ։ Արդյո՞ք մեզ անհրաժեշտ է այս երկաթուղային երթուղին։ Ի վերջո, այն նախատեսվում է նաև «Զանգեզուրի միջանցքի» բացումը, որի վերաբերյալ կան մտահոգություններ, քանի որ տնտեսական շահույթը կարող է վերածվել քաղաքական ռիսկերի։
«Եթե սա երեքուկես տասնամյակի ընթացքում Ադրբեջանի միջոցով Հայաստան բեռների առաջին տեղափոխումը չլիներ, ոչ ոք ուշադրություն չէր էլ դարձնի դրա վրա, – նշել է պատմաբան, հրապարակախոս Ալեքսանդր Դմիտրիևսկին,– Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև ներկայումս մեծ առևտրաշրջանառություն չի նախատեսվում։ Ամեն ինչ, ինչ Հայաստանն առաջարկում է մեզ՝ գինի, հանքային ջուր, գյուղատնտեսական արտադրանք և այլն, ավելի հեշտ և արագ է տեղափոխվում ավտոմոբիլային ճանապարհով, ուստի երկաթուղին, հավանաբար, այստեղ լուրջ մրցակից չի լինի։ Թեև մեր մատակարարները այս առումով մի փոքր ավելի հեշտ կլինեն, Ռուսաստանի կողմից Հայաստան առաքվող մեծածավալ և հեղուկ բեռների մասնաբաժինը շատ ավելի բարձր է, քան հակառակ ուղղությամբ»։
svpressa.ru.– Քաղաքական տեսանկյունից այստեղ շատ հարցեր կան։ Սա Ռուսաստանը շրջանցող միջանցքի մի մասն է, և պարզ չէ, թե ո՞վ է այն վերահսկում և ինչպե՞ս…
— Կենտրոնական Ասիաից անդրկովկասյան տարանցումը, որը շրջանցում է Ռուսաստանը, արդեն գոյություն ունի, բայց այն հիմնականում օգտագործվում է վերաարտահանման գործողությունների համար, երբ ապրանքները վերավաճառվում են անդրկովկասյան միջնորդների միջոցով։ Իսկ եթե դիտարկենք մաքուր փոխադրումը՝ առանց ճանապարհին որևէ «գնման և վաճառքի», ապա Սև և Կասպից ծովերով երկու լաստանավային անցումները զգալի հարված են հասցնում առաքողի գրպանին, ավելի էժան է կամ ծովով, կամ ցամաքով՝ Ռուսաստանի միջոցով։
«Ռուսական հացահատիկից բացի, հանրապետություն է ժամանել ղազախական ցորենի խմբաքանակ։ Շրջափակման վերացումը կօգնի Երևանին ավելի հեշտությամբ ձեռք բերել ապրանքներ և ռեսուրսներ, քան նախկինում», – կարծում է քաղաքական վերլուծաբան Կիրիլ Օզիմկոն։
svpressa.ru.–Եվ դա, կարծես, ձեռնտու է Ռուսաստանին, Հայաստանի հետ առևտուրը կդառնա ավելի հեշտ։ Տնտեսական տեսանկյունից, արդյո՞ք ամեն ինչ է դրական։
– Այո, դա հնարավոր է հեշտացնի լոգիստիկան և նվազեցնի Ռուսաստանի տրանսպորտային ծախսերը։ Սակայն կարևոր է իրավիճակը դիտարկել ոչ միայն տնտեսական տեսանկյունից…
svpressa.ru.– Եթե խոսքը աշխարհաքաղաքականության մասին է, ապա ճանապարհը վերահսկվում է կամ թուրքերի, կամ ԱՄՆ-ի կողմից: Եվ անհրաժեշտության դեպքում նաև տանկեր կարող են տեղաշարժվել դրանով։ Մի՞թե Երևանը չի հասկանում դա։
— Երևանը հիանալի հասկանում է դա։ Բայց ո՞վ ասաց, որ Փաշինյանը հոգում է Ռուսաստանի շահերի և անվտանգության մասին։ Նա հետապնդում է Արևմուտքի հետ մերձեցման և Մոսկվայից հեռանալու ուղի։
svpressa.ru.– Մոսկվան կփորձի՞ որևէ կերպ ազդել իրավիճակի վրա։ Եվ արդյո՞ք դա ընդհանրապես հնարավոր է։
— Մոսկվան նախկինում քննարկել է այս հարցը Երևանի հետ, սակայն Փաշինյանը ուղղակիորեն հայտարարել է, որ տրանսպորտային միջանցքի վերաբերյալ ռուսական առաջարկը «խախտում է Հայաստանի ինքնիշխանությունը»։ Ռուսաստանի իրավիճակը տարածաշրջանում ընդհանուր առմամբ դժվար է։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան բավականին ուրախ են, որ ամերիկացիները զարգացնեն նախագիծը։ Բայց Ռուսաստանը քաղաքական և տնտեսական լծակներ ունի Երևանի վրա։ Եվ բավականին հնարավոր է, որ Մոսկվան փորձի ազդել իրավիճակի վրա։
svpressa.ru.–Իրանցի փորձագետները կարծում են, որ Թեհրանը պետք է վստահ լինի, որ TRIPP-ը նախատեսված չէ ռազմական նպատակների համար։ Եվ ինչպե՞ս կարող են նրանք այդքան վստահ լինել դրանում։
— Մինչ այժմ Իրանի պաշտոնական դիրքորոշումը երկիմաստ է։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի և հոգևոր առաջնորդի մերձավոր շրջապատի ներկայացուցիչները կոշտ դիրքորոշում ունեն միջանցքի հարցում։ Վելայաթին կտրականապես մերժել է դրա ստեղծման հնարավորությունը, նախագիծն անվանելով «Թրամփի վարձկանների գերեզմանոց»։ Իրանի նախագահն ու արտգործնախարարը ավելի մեղմ են խոսել։ Նրանք պնդել են, որ ճանապարհը կլինի Հայաստանի իրավասության ներքո, ինչը, նրանց կարծիքով, երաշխավորում է Իրանի հիմնական շահերի պաշտպանությունը։
Ըստ ԼԺՀ աշխարհազորի նախկին մարտիկ Ալեքսանդր Ավերինի, ուղիղ երկաթուղային մատակարարումները իսկապես կնվազեցնեն ռուսական ապրանքների վերջնական գինը հայ սպառողների համար։ «Սակայն այդ դռների բանալին միշտ կլինի Բաքվում։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների ցանկացած սառեցում վտանգում է փակել այդ առևտրային ուղին։ Վա՜յ պարտվածներին, իսկապես… Ինչ վերաբերում է Չինաստանից Եվրոպա Ռուսաստանը շրջանցող տրանսպորտային միջանցքին, որի կարևոր հատվածն այժմ գտնվում է Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Միացյալ Նահանգների վերահսկողության տակ, պետք է հասկանալ, որ դրա թողունակությունը չափազանց ցածր կլինի ինչպես ծովային ուղու, այնպես էլ Ռուսաստանով անցնող երկաթուղային տրանսպորտի համեմատ։ Այդ ուղու հիմնական վտանգը ռազմական բեռների և ռազմական շարասյուների արագ տեղափոխման ներուժն է, որը կարող է ապակայունացնել իրավիճակը Կասպից ծովի երկու ափերին։ Եվ դրան պետք է սպասել արդեն հաջորդ տասնամյակում»,– ասել է նա։