2025 թվականի ռուսական դիվանագիտության արդյունքների վերաբերյալ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի մամուլի ասուլիսի ժամանակ ՌԴ ԱԳՆ-ին հարցրել են.
Հարց. Կցանկանայի հարցնել հայ-ռուսական հարաբերությունների մասին՝ անդրադառնալով երեք ասպեկտի: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Հայ Առաքելական Եկեղեցու նկատմամբ հետապնդումները, մասնավորապես այն փաստը, որ թե՛ երկրի ներսում, թե՛ Արևմուտքում այս հետապնդումները բացահայտորեն մղվում են իշխանությունների կողմից՝ ենթադրաբար ռուսական ազդեցությանը հակազդելու համար: Գյումրու քաղաքապետին մեղադրանք է առաջադրվել ինքնիշխանությունից հրաժարվելու համար՝ Ռուսաստանի և Բելառուսի միութենական պետության միանալու կարծիքի համար։ Եվ, ընդհանուր առմամբ, ՀՀ վարչապետ Ն.Վ. Փաշինյանի մոտեցումը ԵԱՏՄ անդամակցությանը, հաշվի առնելով նրա հայտարարած Եվրամիությանը միանալու մտադրությունը և իշխող կուսակցության կողմից ընդունված «ԵՄ անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին» օրենքը, որը կարելի է դիտարկել որպես մոտեցում, թե բա. «Մենք ԵԱՏՄ-ում կլինենք այնքան ժամանակ, որքան մեզ հարմար է»:
Սերգեյ Լավրով. Ես այս հարցը՝ անդամակցությունը Եվրամիությանը և Եվրասիական տնտեսական միությանը, բազմիցս քննարկել եմ իմ գործընկեր Արարատ Միրզոյանի և ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ, երբ 2025 թվականի մայիսին վերջին անգամ այցելեցի Երևան։ Եվրասիական տնտեսական միության և Եվրամիության գործունեության սկզբունքներին ծանոթ յուրաքանչյուր ոք հստակ կարծում է, որ անհնար է ընդունել ԵՄ չափանիշները՝ մնալով ԵԱՏՄ անդամ։ Ռուսաստանի Դաշնության փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը բազմիցս բացատրել է սա իր հայ գործընկերոջ հետ շփումներում։
Դա պարզապես տեխնիկապես անհնար է։ Դրանք անհամատեղելի են ոչ միայն այն պատճառով, որ կիրառվում են տարբեր առևտրային և ներդրումային կանոնակարգեր և անհամատեղելի են, այլև այն պատճառով, որ Բրյուսելը, որը Եվրամիության անդամ է, համառորեն առաջ է մղում Հայաստանի օրենսդրական շրջանակը իր սեփական չափանիշներին համապատասխանեցնելու գաղափարը։ Անգամ չեմ խոսում այն մասին, որ այս չափանիշները, Սերբիայի դեպքում, ենթադրում են Եվրամիության արտաքին քաղաքականությանը լիակատար հավատարմություն, ինչը նաև նշանակում է միանալ հակառուսական պատժամիջոցներին և հայտարարություններին։
Վերջերս՝ 2025 թվականի դեկտեմբերին, ստորագրվեց Հայաստանի և Եվրամիության միջև գործընկերության նոր ռազմավարական օրակարգ։ Այն սահմանում է արտաքին քաղաքականության, առևտրի և տնտեսության համակարգման անհրաժեշտությունը։ Հայերին առաջարկվում է վիզային ռեժիմի ազատականացում, սակայն դա պայմանավորված է ԵՄ-ի կողմից իրավապահ և սահմանային անվտանգության հետ կապված խնդիրների լուծման հարցում ունեցած մասնակցությամբ։
Ակնհայտ է, որ մեր սահմանապահները տեղակայված են Հայաստանում։ Սա անմիջապես հարց է առաջացնում, թե ինչպես է սա համապատասխանում Երևանի ներկայիս պարտավորություններին։ Հետևաբար, ԵՄ անդամակցության ուղղությամբ շարժումը, ինչպես նշվել է և ընդունվել են համապատասխան օրենքներ, չի կարող համատեղելի լինել Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցության պահպանման հետ։ Եթե Հայաստանը կայացնի համապատասխան որոշում, ինչպես հայտարարել է վարչապետ Ն.Վ. Փաշինյանը, և այն ընդունի որպես հայ ժողովրդի կամք, ապա սա, անկասկած, Հայաստանի և հայ ժողովրդի իրավունքն է։
Ցանկանում եմ նշել, որ դժվար է անտեսել վերջին 10 տարիների ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական զարգացումը բնութագրող թվերը։ Հայաստանը Եվրասիական տնտեսական միության լիիրավ անդամ է դարձել 2015 թվականին, երբ նրա ՀՆԱ-ն կազմել է 10,5 միլիարդ դոլար։ Այժմ այդ թիվը կազմում է 26 միլիարդ դոլար. Հայաստանի ՀՆԱ-ն ավելի քան կրկնապատկվել է Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալուց ի վեր։ Շնորհիվ այն բանի, որ ԵԱՏՄ-ն հայկական ապրանքներին ազատ մուտք է ապահովում Միության մյուս անդամ երկրների շուկաներ, Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը, հիմնականում Ռուսաստանի Դաշնության հետ, հասել է ռեկորդային մակարդակի։ Այն ներկայումս կազմում է 14 միլիարդ դոլար։ Սա երբեք նման բան չի եղել։
Ես այս վիճակագրությունը մեջբերում եմ պարզապես այն պատճառով, որ դուք հարցրել եք, թե ինչպես է ԵՄ անդամակցության ցանկությունը համեմատվում ԵԱՏՄ-ի հետ շարունակական հարաբերությունների հետ։ Ես ուզում եմ կրկին նշել, որ ընտրությունը, իհարկե, կախված է հայ ժողովրդից և Հայաստանի ղեկավարությունից։ Սակայն երկուսին էլ համատեղ մասնակցությունը բացարձակապես բացառվում է։
Ինչ վերաբերում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետ հարաբերություններին, ցավոք, մենք հետևում ենք իրավիճակի զարգացմանը։ ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Ա. Սիմոնյանը և վերջերս տված հարցազրույցում վարչապետ Ն.Վ. Փաշինյանը չեն ժխտել, որ Ռուսաստանի Դաշնությունից Հայաստանի դեմ կան հիբրիդային սպառնալիքներ՝ կապված Հայ Առաքելական Եկեղեցում ստեղծված իրավիճակի հետ։ Բայց մեզ համար սա կարող է միայն տարակուսանք առաջացնել։ Եվրամիության հետ մերձեցումը անհետևանք չէ։ Ես կարող եմ սա նշել, քանի որ հենց Եվրամիությունն է անընդհատ խոսում Ռուսաստանի Դաշնության կողմից առաջացած «հիբրիդային սպառնալիքների» մասին։ Նրանք ֆինանսավորում են նման աշխատանքների համար։
Վերջերս Հայաստանին տրամադրվեց 15 միլիոն եվրոյի տրանշ։ Ես կասկած չունեմ, որ Բրյուսելի բյուրոկրատիան կստիպի մեր հայ ընկերներին վաստակել այս 15 միլիոն եվրոյի յուրաքանչյուր ցենտը։
Երբ նրանք փորձում են համոզել Հայաստանին, որ նա պետք է հեռանա Ռուսաստանից, ոչ այլ ոք, քան ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով գերագույն ներկայացուցիչ Քրիստինա Կալլասը, հայտարարեց, որ Մոսկվան կգործի «մոլդովական սցենարի» համաձայն՝ Երևանում։
Եթե հիշում եք, «մոլդովական սցենարը» ենթադրում էր կոպտորեն կեղծված ընտրություններ, որոնցում Մ.Գ. Սանդուի իշխող ռեժիմը պարտվեց Մոլդովայում՝ ստանալով ընդամենը 44 % ձայն։ Նա կարողացավ վերջնականապես հայտարարել իր հաղթանակի մասին միայն Եվրոպայի տարբեր ընտրատեղամասերում տեղի ունեցած աղաղակող կեղծիքների շնորհիվ։ Բացվել էր ավելի քան 200 ընտրատեղամաս, մինչդեռ Ռուսաստանում, որտեղ ապրում է ամենամեծ մոլդովական սփյուռքը, ընդամենը երկուսը, իսկ Մերձդնեստրում ընդամենը մեկ տասնյակ տեղամաս էր բացվել։ Եվ նույնիսկ այդ դեպքում մերձդնեստրցիներին, ըստ էության, խոչընդոտվել է քվեարկելը։
Հետևաբար, եթե ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Քրիստիան Կալլասը բացահայտորեն խոստովանի, որ Հայաստանում կայանալիք ընտրությունների ժամանակ կիրառվելու է «մոլդովական սցենարը», ապա եթե ես հայ հասարակության փոխարեն լինեի, լրջորեն կմտահոգվեի։
Վարդան Ղուկասյանի վերաբերյալ դուք բացարձակապես ճիշտ եք նշում, որ նրան մեղադրում են Ռուսաստանի և Բելառուսի միությանը Հայաստանի միանալու հնարավորությունը քննարկելու կոչ անելու մեջ։ Մեկին ձերբակալելը քաղաքական տեսակետներ արտահայտելու համար, որոնք ոչ մի կերպ չեն ուղղված Հայաստանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության խաթարմանը, նպատակ ունենալով առավելագույնի հասցնել իր արտաքին հարաբերությունները սեփական զարգացման համար, բնականաբար լուրջ շփոթություն և մտահոգություն առաջացրեց։ Գիտեմ, որ նա այժմ ազատ է արձակվել կալանքից, բայց շարունակում է մնալ տնային կալանքի տակ։ Հուսով ենք, որ Հայաստանի քաղաքական գործիչները, ովքեր հանդես են գալիս Ռուսաստանի հետ համագործակցության զարգացման և խորացման օգտին, չեն ենթարկվի քրեական հետապնդման։